در وصف كاخى سلطنتى كه حسن بيگ بيرون از شهر تبريز ساخته است .
[ فصل هشت ] 8
اكنون كه از شرح و وصف و مطالب گوناگون دربارهء شهر تبريز فارغ شدهام مىپندارم كه نبايد از ذكر كاخ زيبايى كه سلطان حسن بيگ بزرگ ساخته بود غفلت كنم ؛ هرچند كه پادشاهان سلف او بسيارى كاخهاى بزرگ و زيبا در آن شهر ساختهاند ، ولى هيچ يك طرف نسبت با كاخ حسن بيگ نيست ، و اين قصر بمراتب از همهء آنها بهتر است . كاخ حسن بيگ چنان باشكوه است كه تا كنون در ايران همانندى نداشته است . كاخ را در مركز باغى بزرگ و زيبا نزديك شهر ساختهاند كه فقط نهرى در سمت شمال قصر و شهر را از همديگر جدا مىكند . در آن محوطه مسجدى زيبا نيز ساختهاند كه بيمارستانى مجهز و سودمند بدان پيوسته است .
اين كاخ را به زبان فارسى « هشتبهشت » « 1 » خوانند كه در زبان ما به معنى « هشت بخش » است زيرا هشت قسمت شده است . بلندى آن سى قدم و محيطش در حدود هفتاد يا هشتاد يا رد است و به هشت بخش تقسيم شده است و هر بخش به چهار اتاق و چهار اتاق انتظار « 2 » منقسم گشته است . در مدخل هر اتاقى يك اتاق انتظار ساختهاند و بقيهء كاخ عبارت است از گنبدى مدور و زيبا . اين كاخ در زير يك سقف ساخته شده است يا بايد گفت كه بنايى يك طبقه است و براى رسيدن به گنبد
هامش
( 1 ) . در متنAstibistiكه گرى در حاشيه آن را « هشتبهشت » نوشته است . در ضمن بازرگان ونيزى هشتبهشت را بغلط به هشت بخش ترجمه كرده است . - م .
( 2 ) . به انگليسىAnteroom. - م .