اگر براستى بخواهم همهء گفتنيها را دربارهء اين كاخ و اين حرم بگويم رشتهء سخن بيش از حد دراز و اداى مطلب براى من ملالانگيز خواهد شد . اين حرم در همان باغ است و سه مدخل دارد يكى رو به جنوب ، دو ديگر رو به شمال و سه ديگر رو به مشرق . در جنوبى به شكل هلال و از آجر ساخته شده است اما چندان بزرگ نيست و به باغ منتهى مىشود و فاصلهاش با كاخ به اندازهء پرتاب تيرى است . از اين در كه بگذريد به مسافت پانزده قدم در جانب چپ دالانى است كه درازايش بهقدر يك تير پرتاب و پهنايش شش قدم است و از اين سر تا آن سر كرسيهايى از مرمر اعلا دارد با گونهاى نرده در نقش برجستهاى از گچ به رنگهاى گوناگون كه ازبس مهارت و استادى در ساختن آنها به كار رفته است ديدنش حيرتانگيز است . سقف را با زر و گچبرى زينت دادهاند . از اين سر تا آن سر دالان ستونهايى از مرمر اعلا ساختهاند و در برابر آن چشمهاى « 1 » به درازاى نگارخانه ديده مىشود كه آن را نيز در سنگ مرمر كندهاند و پيوسته پر از آب است و پهنايش بيست و پنج قدم است .
هميشه در اين چشمه چهار يا پنج جفت قو شنا مىكنند و بر گرد چشمه درخت گل و ياسمن كاشتهاند و از چشمه تا كاخ سلطنتى راهى هموار كشيدهاند .
در سمت شمال بايد از جايى معين كه مانند « نمازخانه » است و آن را آجرفرش كرده و بر گردش كرسيهايى از سنگ مرمر نصب كردهاند ، گذشت . اين مكان چندان بزرگ است كه سيصد اسب در آن جاى مىگيرد و در زمان حسن بيگ اميرانى كه به دربار مىآمدند در اينجا پياده مىشدند . در اين مكاندرى است كه به باغ ، به راهى كه منتهى به كاخ پادشاهى مىگردد باز مىشود و درگاه آن طاقى است كه بلنديش پانزده و پهنايش چهار يا رد است و از بالا تا پايين به صورتى بسيار زيبا آن را گچبرى كردهاند . اين در را از سنگ مرمر ساختهاند و ارتفاع آن در حدود يك يا رد و نيم ، و عرضش به همين اندازه است . بقيهء سنگ مرمر را با طرحهاى مختلف بريدهاند ، و هنگامى كه در معرض اشعهء آفتاب قرار مىگيرد چنان از دو سو مىدرخشد كه مانند بلور به نظر مىرسد ، زيرا سنگهاى مرمرى كه در ايران يافته مىشود شبيه سنگهاى مرمر ما نيست ، بلكه بسيار عاليتر است . سنگهاى مرمر ايران
هامش
( 1 ) .fountainشايد مقصود آبنما باشد با فوارههاى فراوان . - م .