جنگجو نبودند يا به دلايل ديگر زندگانى آرام را بر مخالفت با جاهطلبى حسن بيگ ترجيح دادند . پس او بىهيچ زحمت اعتبار و اشتهار حاصل كرد . اوزون حسن مردى نبرده و دلاور و مهمتر از همه سخت آزاده بود و اين فضيلتى است كه بندرت در فرمانروايان بزرگ ديده مىشود ، و اگر از آن بهرهمند باشند مهرشان در دل سپاهيان مىنشيند ؛ به شرط آنكه اين فضيلت را در جا و مقام خود به كار برند و در حق مردم شايسته روا دارند و گرنه كسى كه اين شرط را رعايت نكند به سخافت رأى يا زيادهروى منسوب خواهد شد .
اوزون حسن چنين راهى در پيش گرفت و بسى برنيامد كه گروهى از جنگاوران به دو پيوستند و توانست پانصد سوار گزين بر خود گردآورد و به دژ بزرگ و نامى شهر آمد « 1 » بتازد و بخت چنان با وى يار بود كه توانست دژ را با آن همه اشتهار
هامش
( 1 ) . در متنAmito، مراد شهر آمد ( دياربكر ) است كه بنا بر روايات شرقى طهمورث پيشدادى آن را بنا كرد و قسطنطين قيصر در استواريش كوشيد و گويا بارويى عظيم از سنگ سياه بر گردش كشيد . ازاينرو تركان غالبا آنجا را « قرهآمد » يا « آمدسياه » خوانند . به ظاهر پارهاى از ساختمانهاى آن به سبك رومى است اگرچه سنگنوشتههاى كوفى بر قسمتهاى مختلف بارو ديده مىشود . جان مكدانلد كينيرJohn Mac Donald ] Kinneirمشاور امور سياسى سر جان ملكم معروف ، مؤلف نخستين كتاب جغرافياى ايران است به نام يادداشتهاى جغرافيايى ايران[ A Geographical Memoire of the Persian Empireمىنويسد :
« خانهها از سنگ ساخته شده است و زيبا مىنمايد ، اما كوچهها با اينكه سنگفرش است باريك و كثيف است . دژ در شمال شهر قرار دارد كه آن نيز با ديوارى استوار محصور است و به بسيارى حياطها و ساختمانهاى زيبا تقسيم شده است و پاشا و صاحبمنصبانش در آنجا اقامت دارند . مىگويند : جمعيت شهر بالغ بر سى و هشت هزار تن است كه قسمت اعظم آن ترك و ما بقى ارمنى و كرد و يعقوبى [ مراد يعقوبيان يا يعاقبه پيروان يعقوب برادعى مؤسس كليساى مونوفيزيتى است . - م . ] و كاتوليكند . غلات و خواربار در بازار آنجا فراوان است و روستاهاى اطراف حاصلخيز است و به خوبى كشتكار شده . مردم شهر قماش و سيمينه و مسينه و آهنينه مىسازند و به بغداد و قسطنطنيه صادر مىكنند . شهر دياربكر از دور زيبا مىنمايد . بلندى كوههاى پيرامون و پيچ و خم دجله و ارتفاع ديوارها و برجها با گنبدهاى مساجد شكوه و عظمتى به شهر مىبخشد بسيار بيشتر از آنچه در اين قسمت از جهان ديدهام . در اينجا در بهاران آب دجله تا ارتفاع بسيارى بالا مىآيد اما در ماه دسامبر عمق رود چنان اندك بود كه آب از بالاى زانوى اسبم چندان تجاوز نمىكرد . معمولا براى عبور از اين رود از پلى مىگذرند كه بر آن زدهاند و دوازده دهانه دارد و محل آن در نيم ميلى پايين شهر است . از دياربكر تا ماردين شصت ميل و تا اورفه دويست و هشتاد و هفت ، و تا ملطيه صد و هفتاد و دو و نيم ميل است . عرض جغرافيايى آن 37 درجه و 55 دقيقه و 40 ثانيه ، و طول جغرافياييش 39 درجه و 52 دقيقهء شرقى است ، اين مطلب را آقاى سيمونSimoneبا مشاهدات شخصى -