گردش حصار كشيدهاند . خواستم كه آن را تماشا كنم . درون آن مسجدى است كه بسيار كهن مىنمايد . سه در مفرغى دارد بلندتر از درهاى كليساى مرقس مقدس « 1 » در ونيز . بر اين درها گلميخهاى سيمين با نقشهاى گل و بوته كوفتهاند كه بسيار زيباست و مىپندارم كه مبلغى گزاف صرف اين كار كرده باشند . در آنجا ديدنيهاى ديگر نبود . شهر در دشتى نهاده است اما در مجاورت بعضى از كوههاى نسبتا بلند .
مىگويند كه در زمستان هواى آنجا چنان سرد مىشود كه مردم ناگزير به جاى ديگر مىروند . بازارى دارد كه در آنجا خواربار و قماشهاى نخى معمولى مىفروشند . تا تاريخ سىام در سلطانيه مانديم . صبح آن روز از آن شهر بيرون آمديم و دوباره به سيروسفر از ميان كوه و دشت پرداختيم . هر شب در زير آسمان مىخوابيديم .
آن سرزمين قسمتى از خاك ايران است كه از تبريز آغاز مىشود .
در چهارم اكتبر 1474 . [ 878 / 879 ه . ق . ] به شهرى رسيديم به نام ساوه « 2 » كه بىحصار بود اما مانند معمول بازار داشت . در دشتى نزديك رودخانه و در ميان درختان قرار داشت . در آنجا در كاروانسرايى بس ناراحت خوابيديم .
در تاريخ پنجم ، از آن محل بيرون رفتيم . در تاريخ ششم هنگامى كه در هواى آزاد اردو زده بوديم تب كردم . بامداد روز هشتم روبهراه نهاديم درحالىكه خسته و فرسوده شده بوديم ، در وقتى مناسب به شهرى كه قم « 3 » ناميده مىشود رسيديم . در اينجا هنگامى كه وارد كاروانسرايى شديم كه مانند مسافرخانه بود ، تب شدت كرد . سخت مايهء رنج من شد . روز ديگر تمام همراهان من بيمار شدند مگر پر استفانو « 4 » كه از همهء ما پرستارى مىكرد . بيمارى ما چنان كه شنيدم توأم با سرسام بود . هذيان بسيار گفته بوديم . قاضى عسكر كس به نزد من فرستاد و از اينكه نمىتوانست بيش از اين در آن محل بماند عذر خواست و پيام داد كه ناگزير بايد به نزد سلطان بشتابد ؛ اما يكى از خادمانش را در خدمت من خواهد گمارد و به من اطمينان داد و خاطرم را آسوده كرد كه در كشورى بسر مىبرم كه كسى آزارى به من نخواهد رساند . بيمارى تا تاريخ بيست و سوم مرا از سفر بازداشت . قم شهرى است
هامش
( 1 ) .St . Mark( 2 ) . در متنSenaشايد ساوه باشد چون دو روز بعد به قم مىرسد . - م .
( 3 ) .Como( 4 ) .Pe ? r Stephano