در تاريخ بيست و نهم به وارتى « 1 » رسيديم و چون اسبان بيمارگونه بودند دستور دادم كه آنها را در كرانه فرودآورند و به فاسو كه مىگفتند تا آنجا شصت ميل فاصله دارد بفرستند . در اينجا بود كه مردى به نام برناردينو « 2 » برادر ناخداى كشتى ما به كشتى نزد ما آمد ، و چون شنيد كه خواسته بوديم به تينا برويم گفت كه اگر چنين كرده بوديم همهء ما را به اسارت مىبردند ، زيرا بيقين مىدانست كه تينا جاى آمد و شد يك سوباشى « 3 » است كه سواران بسيارى در زير فرمان دارد . كار آنان بنا به رسم معمول خود برده كردن ديگران است . شكر خداى را بجاى آورديم و از وارتى خارج شديم . وارتى در منگرليا عبارت است از دژى كه شهرى كوچك آن را در ميان گرفته است و ازان فرمانروايى به نام گوربولاست « 4 » . شهر ديگرى در كرانهء درياى سياه قرار دارد كه چندان مهم نيست و كالتىچيا « 5 » خوانده مىشود و محل تجارت پارچههاى ابريشمى و كرباس و موم ارزان قيمت است . مردم شهر از هر طبقه سخت بينوايند .
در اول ژوئيهء 1474 م . [ 878 / 879 ه . ق . ] به دهانهء فاسو رسيديم . قايقى پر از مردم منگرليا كه رفتارشان چون ديوانگان بود در كنار كشتى ما روان شد .
از كشتى خارج و به قايق سوار شديم و به دهانهء رودى رفتيم كه در آنجا جزيرهاى قرار دارد و مىگويند كه شاه آرتا « 6 » پدر مدياى « 7 » زهردهنده بر آن فرمان مىرانده است . آن شب در آنجا خوابيديم و از بسيارى حشراتى كه به زحمت مىتوانستيم خود را از شر آنها در امان نگاه داريم رنج برديم .
بامداد دوم ژوئيه با قايقهاى آن ديار در جهت بالاى رود رانديم و به شهرى رسيديم كه آسو « 8 » نام دارد و در كنار رود واقع است و بيشهها آن را در ميان گرفته است . پهناى رود به مقدار مسير دو تير پرتاب است . هنگامى كه به شهر فرود آمديم ، من مردى را يافتم به نام نيكولو كاپلو دا مودونه « 9 » كه در آنجا رحل اقامت افكنده و
هامش
( 1 ) .Varti( 2 ) .Bernardino( 3 ) .Sobassiدر اينكه جزء دوم كلمه باشى است ( به معنى سركرده و رئيس ) نه باسى چنان كه در متن آمده است شكى نيست . - م . [ سوباشى به معناى داروغه است . - نوايى ]
( 4 ) .Gorbola( 5 ) .Caltichea( 6 ) .King Arta( 7 ) .Medea( 8 ) .Asso( 9 ) .Nicolo Capello da Modone