از جيب بدهد به بزرگان بذل و بخشش مىكند .
رسم بر اين است كه هركس هديهاى دريافت مىكند بايد متقابلا هديهاى بدهد . سنت همچنين حكم مىكند كه هديه بايد با مقام شخص دريافتكننده متناسب باشد . از اينرو هروقت كه شاه بخواهد به اطرافيانش پاداش بدهد قباى ناقابل يا شال نامرغوب و يا چيز كمارزشى براى يكى از حكام يا خوانين مىفرستد . اما حكام و خوانين كه به دريافت مرحمتى شاه مفتخر مىشوند چون اين مرحمتى قدر و منزلتشان را نزد مردم بالا مىبرد ، انعام چربى به حامل خلعت مىدهند و مبلغى هم بابت خرج راه به وى مىپردازند . به طور مثال اگر شاه يكى از بزرگان را با قبايى به ارزش ده تومان به شيراز بفرستد ، اين شخص لااقل سيصد تا چهارصد تومان انعام مىگيرد و گيرندهى خلعت هم در چنين مواردى ترجيح مىدهد كه به جاى خانه خراب كردن خود در فكر صرفهجويى نباشد .
حقارت هدايا غالبا به نفع كسى كه مامور رساندن آن است تمام مىشود . از آنجا كه حيثيت گيرندهى خلعت باارزش آن متناسب است ، خان كه مىداند قباى كمارزشى دريافت خواهد كرد ، خود قباى فاخرى مزين به جواهر و مرواريد فراهم مىنمايد و آن را به حامل خلعت مىدهد كه به جاى قباى شاه به او بدهد و چون هردو طرف در حفظ اين سر نفع مشتركى دارند ، كمتر ممكن است راز اين نيرنگ فاش شود .
با اين حال حكام چيزى از دست نمىدهند زيرا با نشان دادن چنين خلعت فاخرى كه از درجهى شان و اعتبار آنها نزد شاه حكايت مىكند ، سود مىبرند و مالياتهاى جديدى وضع مىكنند . ضمنا چنين وانمود مىكنند كه اين مالياتها طبق خواست شاه وضع شده است . شاه به ندرت از اين نوع مالياتگيرى باخبر مىشود و به فرض اين هم كه از اين امر آگاه شود ، تنها كيفر گيرندهى ماليات تحويل دادن تمام يا قسمتى از ماليات اضافى است . البته اين در صورتى است كه دليل خاصى براى دريافت ماليات اضافى وجود نداشته باشد . ارسال خلعت هميشه مقدمهى مطالبهى پول يا وضع ماليات جديد است .
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 160
مساهمون: گاسپار دروويل
ص١٦٠