بىنهايت ملايمتر و مطبوعتر از چپق است ، آن را معمولا در ريه نگاه مىدارند تا موقعى كه به طور غيرارادى ريه منقبض شود و در اين موقع است كه دود را از سينه خارج مىكنند . ايرانيها با طمانينه و وقار خاصى قليان مىكشند و دود آن را با دست به سوى ريش خود مىرانند تا آن را معطر سازند .
علاوه بر اين در مورد قليان آداب سختى وجود دارد كه لازم است هميشه رعايت شود . بايد قليان خود را به متشخصترين فرد مجلس تعارف نمود و اين شخص با قبول آن و زدن چند پك به شما افتخار بزرگى مىدهد . ضمنا نبايد قبل از آنكه صاحبخانه دستور آوردن قليان را بدهد قليان طلبيد . نخست صاحبخانه پكى به قليان مىزند ، بعد آن را به ميهمان مىدهد و به همين ترتيب قليان دستبهدست غالبا تا انتهاى تالار مىرسد و هركس مختصرى دود مىكند . معمولا در همهجا تعارف قليان نوعى ادب است ولى چون هركس قليان خود را دارد جز در مواقع تشريفاتى مىتوان تعارف را رد كرد . عموما قليان را بدون تكلف در همهجا مىكشند ، ولى بايد توجه داشت كه هيچوقت قليان را قبل از خالى شدن تمام دودى كه در كوزه مانده است ، نبايد به هيچكس تعارف كرد . به اين منظور سر قليان را قدرى بلند مىكنند و به بالا كشيدن نفس ادامه مىدهند .
اشخاصى كه با نى پيچ كه قبلا به آن اشاره كردهام قليان مىكشند چون دستشان به سر قليان نمىرسد با بالا بردن انگشت سبابهى دستى كه سر بلور را نگاه مىدارد به پيشخدمت علامت مىدهند . نامبرده سر قليان را تا زمانى كه ديگر دودى در كوزه باقى نمانده باشد ، بالا نگاه مىدارد . آنگاه با اشارهى چشم ارباب قليان را پيش شخص مورد نظر مىبرد .
ايرانيها در سفر و بر روى اسب هم قليان مىكشند . براى اين منظور لولههايى از چرم قابل انعطاف دارند كه از نىپيچ سبكتر است . طول اين لولهها پانزده تا بيست پا مىباشد و به اين وسيله تا اندازهاى فاصلهى اسبها را مىتوان از يكديگر حفظ نمود . پيشخدمت قليان آماده را در دست راست نگاه مىدارد و با دست چپ اسب خود را كه هميشه عقبتر از
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٩٦