مىكنند و روى آن را با آتش تندى مىپوشانند . روى سر قليان بادگيرى به شكل مخروطى قرار مىدهند و آن را روى ميانه مىگذارند . اكنون قليان براى كشيدن آماده است .
بزرگان هيچوقت قليان را خودشان آماده نمىكنند . آنها هميشه در كنار خود يك لولهى دراز قابل انعطاف دارند ( نىپيچ ) كه انتهاى آن از بلور است و پيشخدمتها آن را به قليان آماده شده وصل مىكنند . موقعى كه قليان را جلو ميهمان مىگذارند يك نى قليان چوبى به آن متصل مىكنند زيرا نى قليان مارپيچى چرمى خاص خود ارباب است .
قليان كشيدن براى ايرانيها امرى تجملى و پرخرج و مستلزم نگاه داشتن خدمتگارى است كه كارش منحصرا تميز كردن و آماده كردن و آوردن آن مىباشد . اين خدمتگاران كه به پيشخدمت معروفند همواره با اسب به دنبال ارباب روانند .
پيشخدمت تمام قطعات قليان را در دو خرجين چرمى كه به قلطاق زين اتصال دارد مىگذارد . در يك طرف كوزه و ميانه و نى و در سمت ديگر سر قليان ، انبر و تنباكو نهاده مىشود .
علاوه بر آن يك بطرى چرمى پر از آب براى تعويض آب قليان و منقلى كه در آن همواره آتش آماده است به همراه مىبرند .
بطرى و منقل به وسيلهى زنجيرهاى آهنى به قسمت عقب زين آويزانند و با حركت دست و پاى اسب به چپ و راست نوسان مىكنند .
تنباكويى كه در قليان مىريزند با توتون چپق متفاوت است . بهترين نوع آنكه بزرگان مرجحا مصرف مىكنند مال شيراز است و گرچه خيلى ملايم مىباشد با اين حال آن را سه تا چهار بار قبل از استعمال مىشويند و چون تنباكو هميشه بايد نمدار روى قليان گذارده شود ، از اينرو روشن كردن و آماده نمودن قليان كار بالنسبه مشكلى است .
در ايران زنها هم مانند مردان خيلى قليان مىكشند و در موقع ديدوبازديد پس از صرف قهوه بلافاصله قليان تعارف مىكنند .
طرز قليان كشيدن ايرانيها شبيه چپق كشيدن تركها است بدين معنى كه دود را بالا مىكشند . اما چون دود قليان
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 95
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٩٥