فرماندارى پذيرفت . در اين هنگام رژيم بنى اميه برافتاد ، پس عبد الرحمن در يك نامه كه براى سفاح فرستاد فرمانبرى خود را نشان داد . ولى همين كه منصور بر تخت نشست عبد الرحمن به سرپيچى آغازيد ، پس برادرش الياس پسر حبيب در خانه ناگهانى او را بكشت و بر جايش نشست . الياس نيز كشته شد و حبيب پسر عبد الرحمن بر جايش گمارده شد . او نيز كشته شد و خارجيان بر آنجا دست يافتند . پس منصور ( دوانيقى ) محمد پسر اشعث خزاعى را به فرماندارى گمارد ، او به سال 144 بدانجا رسيد و با خوارج جنگها كرد و شكست خورده به نزد منصور بازگشت . منصور ، اغلب پسر سالم . . . پسر محرث را ، و گويند محارب پسر سعد پسر حرام پسر سعد پسر مالك پسر سعد پسر زيد مناة پسر تميم را به جاى او بگمارد كه در جمادى دوم سال 148 بيامد و با خارجيان جنگيد ولى در شعبان 150 كشته شد ، پس منصور ، عمر پسر حفص پسر عثمان پسر قبيصه پسر بو صفره ، برادر مهلب « 1 » معروف به « هزار مرد » را به جاى او فرستاد ، كه در ماه صفر 151 بدانجا آمده مدتها با بربرها جنگيد تا در نيمهء ذىحجهء 154 او را نيز كشتند ، پس منصور ، يزيد پسر حاتم پسر قبيصه « هزار مرد » پسر مهلب را به جاى او مأمور كرد كه با آمدن او كشور آرامش يافت و آباد شد ، او بماند تا منصور و مهدى و هادى عباسى درگذشتند ، پس به سال 170 به روزگار رشيد عباسى يزيد پسر حاتم در قيروان درگذشت و پسر خود داود پسر يزيد را برجاى خود نهاد ، سپس رشيد ، روح پسر حاتم ، برادر يزيد را به فرماندارى گزيد ، او بهترين سياست را به كار برد ، تا به سال 174 در قيروان درگذشت . پس رشيد نصر پسر حبيب مهلبى را برگمارد ، سپس او را نيز بر كنار كرد و فضل پسر روح حاكم را بگمارد ، كه در محرم 177 بدانجا آمد ، ولى خارجيان او را به سال 178 كشتند . شمار خاندان مهلب كه 28 سال بر افريقيه حكومت كردند شش تن بود .
پس رشيد ، هرثمه پسر ايمن را به سال 179 بگمارد ، ولى او استعفا داد و رشيد ، محمد پسر مقاتل عكّى را بگمارد ولى او نتوانست كارى انجام دهد و از آنجايش بيرون راندند ، پسر ابراهيم پسر اغلب تميمى [ 328 ] ياد شده در بالا گمارده شد .
او بماند تا در سال 196 در آنجا درگذشت و پسرش عبد الله پسر اهيم بر جايش نشست و همانجا درگذشت و برادرش زيادة الله پسر ابراهيم در آغاز كار مأمون عباسى به سال 201 بجايش نشست و در رجب 223 درگذشت و برادرش بو عقال أغلب پسر اهيم بر جايش نشست و در 226 درگذشت ، پس پسر او محمد پسر اغلب نشست تا در محرم 242 درگذشت و پسر او بو القاسم ابراهيم پسر محمد نشست تا در ذى قعدهء 249 درگذشت و پسرش زيادة الله پسر ابراهيم برنشست و در 250 درگذشت و برادرزادهاش محمد پسر احمد بنشست و در 261 درگذشت و برادرش ابراهيم پسر احمد برنشست كه خوشخو و رادمنش بود و 28 سال فرمانروايى كرد و در ذى قعدهء 289 درگذشت و پسرش عبد الله پسر ابراهيم پسر احمد بر جاى او نشست ، پس سه بردهء صقلابى او وى را كشتند و پسرش بو نصر زيادة الله پسر عبد الله پسر ابراهيم بر جاى او نشست ، در اين هنگام به سال 296 بو عبد الله شيعى افريقيه را بگرفت و زيادة اللّه كه آخرين تن اغلبيان بود به مصر گريخت . مدت فرمانروايى اين خاندان بر افريقيه يكصد و دوازده سال بود كه يازده تن در آن مدّت پادشاهى كردند و از ايشان به فرزندان عبيد الله علوى منتقل شد ، كه از ايشان مهدى ، قائم ، منصور ، معز ، فرمانروايى كردند ، و اين آخرين بود
هامش
( 1 ) . خاندان مهلبى ايرانى مولاى قبيلهء ازد بودند كه پس از چند نسل ولايى ازد را براى خود نسبت نژادى شناسانده خود را عرب تبار معرفى كردند .
ولى سران ايشان كه تا سدهء چهارم در بغداد مقامات دبيرى و وزيرى داشتند نامهاى فارسى و زبان ملى فارسى خود را فراموش نكرده بودند .
مشكويه گويد : [ معز الدوله بويه هنگام گزينش وزير ، حسن مهلبى ( 291 - 352 ه ) را چون به فارسى فصيح بهتر سخن مىگفت به وزيرى برگزيد ] ( تجارب الامم ترجمه 6 : 163 ) . ( ن . ك . معجمد پانوشت چ ع 1 ص 7 س 12 فارسى ص 5 پانوشت 9