48 - و قال عليه السلام : « احذروا صولة الكريم إذا جاع و اللّئيم إذا شبع . »
ترجمه : از يورش بزرگوار به هنگام گرسنگى ، و از تهاجم انسان پست به هنگام سيرى ، بپرهيزيد .
شرح : بزرگى انسان كريم در فروتنى نسبت به نيازمندان به هنگام بىنيازى و خوددارى از توانگران به وقت نيازمندى و نيز در تحمل سخنان دردآور بيچارگان و گذشت به گاه توانمندى جلوهگر مىشود . افزون بر اين ، با خدشهدار شدن كرامتش از سوى ديگران ، برافروخته مىگردد ، زيرا كه آن را دردناكترين زخم براى دل خود مىداند . در ديگر سوى ، انسانهاى فرومايه به هنگام بىنيازى سركش و گستاخ شده و چه بسا خود را بالاتر از آن مىبينند كه جواب سلام فقيران را بدهند ، ولى در زمان فقر ، خوار و ضعيف مىگردند . دراينحال گفتهها و رفتار ديگران درباره آنها ، برايشان اهميتى ندارد ؛ « 1 » چنانكه شاعر مىگويد : « هركس خوار گردد ، تحمل ذلت برايش آسان مىشود ، چرا كه زخم بر بدن مرده دردى ندارد . » « 2 »
هامش
( 1 ) . ابن ابى الحديد مىگويد : مقصود از سيرى و گرسنگى ، معناى متعارف آن نيست ، بلكه مراد آن است كه از يورش كريم به هنگامى كه حقش پايمال شده و تحقير گردد و نيز از حمله فرومايه در زمان احترام شدن بترسيد . شاعر گفته است : « لا يصبر الحرّ تحت ضيم و إنّما يصبر الحمار » انسان آزاده در زير ستم صبر نمىكند و آنكه صبر مىكند ، الاغ است . « إذا أنت أكرمت الكريم ملكته و إن أكرمت اللّئيم تمرّدا » هرگاه كريم را گرامى بدارى ، دلش را به دست آوردهاى و اگر لئيم را بزرگ بدارى مىشورد . شرح نهج البلاغه ، ج 18 ، ص 179 ؛ نيز نك : ديوان متنّبى ، ج 1 ، ص 288 ؛ فيض القدير ، ج 1 ، ص 86 .
( 2 ) . « من يهن يسهل عليه الهوان ما لجرح به ميت إيلام » .