و براى اثبات آن ، نيازى به دليلى از قرآن و سنت نيست . روزى فردى از من پرسيد : به چه دليل دانش آموختن بر زنان جايز است ؟ به او گفتم : اين پرسش درست نيست ؛ بايد بگويى : دليل حرام بودن تحصيل براى زن چيست ؟
طبيعت دانش ، دليلى كافى براى هر مرد و زن و هر مؤمن و غير مؤمن است تا آن را فراگيرند .
نكته ديگر آنكه ، واجب و لازم بودن دانشاندوزى و اينكه آيا واجب عينى است يا كفايى ، بنا به هدف از آن تفاوت مىكند . اگر مقصود ، برقرارى امورى لازم و ضرورى براى بنيان دين و زندگى دنيا است ، آموختنش واجب مىشود ؛ حال اگر با اقدام برخى ، مقصود حاصل گردد ، واجب كفايى و گرنه عينى است . اگر هم هدف ، كشتار ، ويرانگرى ، نيرنگ ، سرقت ، بىعفتى ، فساد و ديگر حرامها باشد ، طلبش جايز نيست .
امام عليه السّلام در اينجا از دانشى سخن مىگويد كه ابزارى براى امور ضرورى است و البته در وجوب چنين علمى ترديدى نيست . افزون بر اين ، رابطه وجوب آموختن دانش با وجوب آموزش دادنش بديهى است ، چراكه بى دانشآموز ، تعليمى نيست و بى معلم ، دانش آموختنى و هريك كامل كننده ديگرى است . سخن درباره علم را با اين كلام از امام جعفر صادق عليه السّلام به پايان مىبريم : « از اين سه حال بيرون نباش : دانشمند ، دانشآموز يا دوستدار آن دو كه اگر جز اين باشد ، هلاك مىشوى » ؛ « 1 » يعنى اگر جاهلى باشى كه با علم
هامش
( 1 ) . « كن عالما أو متعلّما أو محبّا لهما و لا تكن رابعا فتهلك » بحار الانوار ، ج 66 ، ص 247 ، ح 21 ؛ مجمع البحرين ، ج 1 ، ص 103 .