سود دهند . از امام عليه السّلام پرسيدند : زيان گرد هم آمدن آنها را دانستيم ، ولى چه سودى در پراكندگى آنان است ؟ فرمود : صاحبان كسب و كار و پيشهوران به كارهاى خود بازگشته و مردم از تلاش آنان سود مىبرند ؛ بنّا به ساختن ساختمان و بافنده به كارگاه بافندگى و نانوا به نانوايى برمىگردد .
شرح : در نامه 53 امام عليه السّلام از گروه اكثرى جامعه گفتوگو كرده و از آنان با نام « عموم مردم » و يا « طبقه فرودست » ياد مىكند . حضرت درباره آنها به واليان و كارگزاران خود سفارش كرده و از جمله مىفرمايد : « خشم خواص را خشنودى همگان بىاثر مىكند . . . عموم مردم ، ستونهاى استوار دين ، اجتماعات پرشور مسلمين و نيروهاى ذخيره دفاعىاند . . . سپس در خصوص طبقات پايين و محروم جامعه كه هيچ چارهاى ندارند ، از خدا بترس . » « 1 » از ديدگاه امام عليه السّلام ، توده مردم عنصر تشكيل دهنده وطن و پديد آورنده دين به شمار مىروند كه در جهان بيرون بدان تجسم بخشيده و اثرش در آنان هويدا مىشود . افزون بر اين ، توان و نيروى اصلى براى پيكار با دشمنان دين و وطن ، هم اينان هستند . ازاينرو ، توجه ويژه به اين قشر و ترجيح مصلحت آنان بر ديگر گروهها ، حتى بزرگان علم و دين ، لازم و ضرورى به نظر مىرسد . آنچه گفتيم نهايت ستايش و تمجيد از عامه مردم و بيانگر نگاه امام عليه السّلام بر اساس مصلحت دين و وطن به اين قشر است . با وجود اين ، امام عليه السّلام گرد هم آمدن گروهى از آنان و شور و احساس فاقد تعقل ايشان را
هامش
( 1 ) . « إنّ سخط الخاصّة يغتفر مع رضي العامّة . . . و إنّما عماد الدّين و جماع المسلمين و العدّة للأعداء العامّة من الامّة . . . ثمّ اللّه اللّه في الطّبقة السّفلي من الّذين لا حيلة لهم » .