قد تغيّر كثير منهم عن كثير من حظّهم ) . منظور از مردم در اين بند ، صحابه از جمله خود اشعرى است . امام در اين بند به روايتى از پيامبر اشاره دارد كه در جلد نهم صحيح بخارى ، كتاب فتنهها آمده است : « پيامبر خدا در روز قيامت مىگويد : خدايا اصحابم را درياب . خدا به او مىگويد كه تو نمىدانى آنان پس از تو چه كردند . پيامبر مىگويد : واى واى بر كسى كه پس از من دگرگون گشت . » « 1 »
( و إنّي نزلت من هذا الأمر منزلا معجبا ) منظور از « امر » در اين بند خلافت است . امام ابراز شگفتى مىكند كه وى در منصب خلافت رسمى و مشروع بايد به حكميت تن در دهد . آنگاه در بيان دليل اين امر مىگويد كه گرفتار يارانى خودپسند گشته است . ( اجتمع به أقوام أعجبتهم أنفسهم ) من خليفه مشروع مسلمانان هستم و آنان بايد از تصميمات من پيروى كنند ؛ ليكن خداوند مرا به يارانى مغرور و خودپسند گرفتار ساخته است كه به هرتصميم من اعتراض مىكنند . ( و أنا أداوي منهم قرحا أخاف أن يكون علقا ) من از اين ياران در شگفتم و نمىدانم كه چگونه بايد آنان را از بيمارى غرور درمان كنم ! نيكى در آنان سودى ندارد و به كارگيرى قدرت به فساد و سركشى بيشتر آنان
هامش
( 1 ) . « ان الرسول صلّى اللّه عليه و آله يقول يوم القيامة : اى ربى اصحابى . فيقول له ، لا تدرى ما بدلوا بعدك . فيقول النبى صلّى اللّه عليه و آله : سحقا سحقا لمن بدل بعدى » صحيح بخارى : 5 / 2406 ح 6212 و 6 / 2587 ح 6643 ؛ صحيح مسلم :
1 / 218 ح 248 و 4 / 1796 ح 2290 ؛ مسند احمد : 2 / 300 ح 7890 و 9281 و 11236 و 22873 و 22924 و 3 / 140 و 6 / 297 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1439 ح 4306 ؛ صحيح ابن خزيمة : 1 / 6 ح 6 ؛ مسند ابى عوانة : 1 / 122 ح 362 ؛ السنن الكبرى ، بيهقى : 4 / 78 ح 7001 ؛ مسند عمر بن الخطاب :
1 / 87 ؛ مسند ابى يعلى : 1 / 388 ح 6502 ؛ فتح البارى : 11 / 385 .