شرح و تفسير
( هذا ما اجتمع عليه أهل اليمن حاضرها و باديها . . . ) همه تيرههايى كه به قحطان بن عامر مىرسند ، اهل يمن شمرده مىشوند . مردم ربيعه نيز به ربيعة بن نزار مىرسند . جنگهايى بين اين دو قبيله در دوره جاهليت رخ داده بود و اسلام بين آنها آشتى برقرار كرد . امام اين پيمان را براى استحكام آشتى بين آن دو نگاشت . مضمون پيمان آن است كه آنان در راه يارى اسلام در كنار يكديگر قرار گرفته و دلها و شمشيرهايشان را در صفوفى يگانه در راه دعوت و عمل به اسلام به كار گيرند . ( و يجيبون من دعا اليه و امر به ) گويا امام در اين عبارت از خويش ياد مىكند ؛ زيرا اين صفات پس از پيامبر خدا بيش از همه بر امام صدق مىكند .
( لا يشترون به ثمنا و لا يرضون به بدلا . . . ) جايگزينى چه اندك و چه بسيار براى اسلام برنگزينند و در وفاى به عهد و پيمان هميارى كنند و خشم و گلايه و ستم يكديگر را تاب آورند ؛ زيرا اينگونه حوادث بين همه خويشاوندان و دوستان رخ مىدهد و در بسيارى از موارد مىتوان از راه محبت و آشتى و بدون جنگ و خونريزى از آنها رهايى جست . ( على ذلك شاهدهم و غائبهم و سفيههم و عالمهم و حليمهم و جاهلهم ) اين پيمان بر عهده همگان است و هيچ كس از آن استثنا نيست . غايبان حق نپذيرفتن آن را ندارند و جاهلان حق گزينش چيز ديگرى را ندارند و دانشمندان حق تاويل آن را ندارند . ( ثمّ إنّ عليهم بذلك عهد اللّه و ميثاقه ) اين پيمان در گردن همگان آويخته گشته و همه در برابر خدا و مردم در وفاى به آن مسئوليت داريد و هيچ عذر و بهانهاى پذيرفتنى نيست .