( و الحديث طويل و الكلام كثير ) سخن در باب شما و عثمان فراوان است .
( و قد أدبر ما أدبر ) سخن درباره حوادث گذشته سودى ندارد و بهتر آنكه امور را به خدا بسپاريم . ( و أقبل ما أقبل ) توجه به اكنون و آينده مهم است و بايد به اصلاح امور مسلمانان و رفع فتنهها برخواسته و اتحاد و همبستگى بين مسلمانان برقرار ساخت . راه رسيدن به اين هدف نيز آن است كه تو همانند ديگر صحابه و عموم مسلمانان با من بيعت بكنى و بيعت اهل شام را نيز برايم بگيرى تا دست در دست هم در راه خشنودى خدا و خير و صلاح امت گام برداريم . ( و أقبل إليّ في وفد من أصحابك ) صادقانه و بدون نيرنگ و طمع به نزد من آى . ابن ابى الحديد مىگويد : « چگونه ممكن است معاويه بيعت كند ؛ درحالىكه او از زمان رسيدن به امارت شام در عهد عمر به پادشاهى و سلطنت نظر داشت . » « 1 » بدون شك اگر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به جاى على عليه السّلام بود و معاويه در منصب امارت شام بود ، او نيز همانند على عليه السّلام رفتار مىكرد . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز در گذشته در جنگ بدر و احد و احزاب ، برخوردى همچون على عليه السّلام با ابو سفيان داشت .
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه : 18 / 68 .