نيست و راه از بيراهه به خوبى آشكار شده است . پس هركس به طاغوت كفر ورزد و به خدا ايمان آورد ، به يقين به دستاويزى استوار كه آن را گسستن نيست ، چنگ زده است و خداوند شنواى داناست . » « 1 » طبيعى است كه عقيده و باور حقيقى بدون وجود آزادى كامل فراهم نمىآيد . پيامبر خدا و امام على عليه السّلام نيز هيچ كس را بر بيعت با خود مجبور نساختند و حتى مانع بيعتشكنان نيز نشدند .
( فكفى لهم غيّا ) آنان راه گمراهى را بر راه حق و هدايت برگزيدند و خداوند خود كيفر بدكاران را خواهد داد . ( و لك منهم شافيا ) آنان از هلاكتشدگان هستند و با رفتنشان از آنان آسوده گشتى . ( فرارهم من الهدى و الحقّ و إيضاعهم إلى العمى و الجهل ) فرار از حق به سوى باطل از زمينههاى گرفتارى در عذاب خداوند است . ( فإنّما هم أهل دنيا مقبلون عليها و مهطعون إليها ) آنان در اثر برقرارى عدالت و مساوات از ما رميدند و راه دنياخواهى و ستمكارى را برگزيدند . آنان تنها به خود آسيب رساندند و تو نبايد بر آنها اندوهگين باشى . ( و إنّا لنطمع في هذا الأمر أن يذلّل اللّه لنا صعبه و يسهّل لنا حزنه ) همه چيز به دست خداوند است و ما از رحمتش نوميد نيستيم و به قضا و قدرش خشنوديم و در بلاها بردبارى مىكنيم .
هامش
( 1 ) .لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌبقره / 2 : 256 .