ساختار ادبى
مقتا : تمييز است .
ان تقولوا : تأويل به مصدر مىرود و فاعل « كبر » است .
عما قليل : « ما » زايد است .
شرح و تفسير
( و إيّاك و الإعجاب بنفسك و الثّقة بما يعجبك منها و حبّ الإطراء . . . ) از خويشتن همانند شيطان به خدا پناه ببر و هرگاه از كارى يا صفتى در خود به خودپسندى گرفتار شدى ، بدان كه در دام شيطان افتادهاى . همچنين خودنمايى و خودستايى ، نكوهش مردم را در پى دارد . ( و إيّاك و المنّ على رعيّتك بإحسانك أو التّزيّد فيما كان من فعلك . . . ) منت گذاردن بر ديگران به سبب انجام كارى براى آنها سبب بر باد رفتن همه نيكىها مىشود . اگر در مواردى نيز ذكر برخى از كارهاى نيك ضرورى گشت ، به اندازه لازم از آنها ياد كن و در اين امر زيادهروى نكن ؛ چرا كه زيادهروى به دروغگويى انجاميده و خاصيت كارهاى نيك را از بين مىبرد . ( و إيّاك و العجلة بالأمور قبل أوانها أو التّسقّط فيها عند إمكانها . . . ) در انجام كارهاى مدتدار شتاب نكن و در انجام كارهايى كه فرصت آنها از دست مىرود ، كاهلى نكن . ( أو اللّجاجة فيها إذا تنكرت ) ضمير « فيها » و ضمير مستتر در « تنكرت » به « الامور » بازمىگردد .
« تنكر » در اين بند به قرينه بند بعدى به معناى پنهان شدن است . ( أو الوهن عنها إذا استوضحت ) بر انجام كارى كه عاقبتش آشكار نيست ، اصرار نكن و در انجام كارى كه سودش روشن است ، كاهلى و تنبلى نكن .