الناس اشد : مبتدا و خبر است . همه جمله نيز خبر براى « ليس » قرار مىگيرد .
اجتماعا : تمييز است .
دون : ظرف و متعلق به محذوف بوده و حال براى « المشركون » قرار مىگيرد .
شرح و تفسير
( ثمّ إنّ للوالي خاصّة و بطانة فيهم استئثار و تطاول و قلّة إنصاف في معاملة ) هر حاكمى در پيرامون خود نزديكان و اطرافيانى دارد كه قدرت او را قدرت خويش مىشمرند و خود را ارباب مردم پنداشته ، به آنان امر و نهى مىكنند .
در نتيجه اگر حاكم ، شخصيتى ضعيف داشته باشد ، بر او چيره گشته و فرمان را از دست او مىگيرند . امام در نامه ديگرى مىفرمايد : « من نگرانم كه سفيهان و ستمگران بر اين امت چيره شوند و اموال خداوند را بازيچه خود سازند و بندگانش را به بردگى كشند و با نيكان بجنگند و بدكاران را يار خويش سازند . » « 1 » رفتار بد اطرافيان و نزديكان سبب دشمنى و بيزارى مردم از والى مىشود ؛ همانگونه كه براى عثمان رخ داد . امام كارگزارش را نسبت به هريك از نزديكانش برحذر مىدارد و به او توضيح مىدهد كه چگونه بايد با آنها رفتار كند و عدالت را عادتشان سازد .
هامش
( 1 ) . « ولكننى اسى ان يلى امر هذه الامة سفهاؤها ، و فجارها ، فيتخذوا مال اللّه دولا ، و عباده خولا ، و الصالحين حربا ، و الفاسقين حزبا » نهج البلاغه : نامه 62 .