امام پس از دستور به اداى واجبات الهى در خصوص حقوق مردم به والى خود مىگويد كه حقوق خاص خداوند را نيز به جا آورد . ( فأعط اللّه من بدنك في ليلك و نهارك . . . بالغا من بدنك ما بلغ ) عبادات واجب نيز بر چند دسته هستند : برخى از آنها مانند نماز و روزه ، بدنى هستند و برخى ديگر مانند خمس و زكات ، مالى هستند و برخى ديگر مانند حج به تلاش بدنى و هزينه اموال نياز دارند . انجام هرسه گونه عبادات بر ما واجب است . تأكيد امام بر واجبات بدنى شايد از آنرو باشد كه آنان معمولا به دليل فشار كار و تنگى وقت در انجام اين واجبات مانند نماز كاهلى مىكنند .
( و إذا قمت في صلاتك للنّاس فلا تكوننّ منفّرا ) امام جماعت نبايد نماز را طولانى كند كه موجب خستگى و بيزارى مردم از نماز مىشود . در حديثى آمده است : « اين دين ، راست و استوار است ؛ پس آن را با مدارا اجرا كنيد . » « 1 » ( و لا مضيّعا ) از سوى ديگر نقص و خللى نيز به نماز وارد نكنيد . ( فإنّ في النّاس من به العلّة ) برخى از مردم به دليل بيمارى يا كهنسالى ، طاقت تحمل نماز طولانى را ندارند . ( و له الحاجة ) برخى ديگر نيز ممكن است كارهاى ضرورى داشته باشند كه قابل تأخير نيست . ( صلّ بهم كصلاة أضعفهم و كن بالمؤمنين رحيما ) اين عبارت به همين شكل در نامههاى سابق گذشت . « 2 »
هامش
( 1 ) . « ان هذا الدين متين ، فاوغلوا فيه برفق ، فان المنبت لا ارضا قطع ، و لا ظهرا ابقى » مسند احمد : 3 / 198 ح 13074 ؛ مسند شهاب : 2 / 184 ح 1146 و 1147 ؛ مجمع الزوائد : 1 / 62 ؛ السنن الكبرى ، بيهقى :
3 / 18 ح 4520 و 4521 ؛ فتح البارى : 11 / 297 ؛ التمهيد ابن عبد البر : 1 / 195 ؛ صفوة الصفوة :
1 / 208 ؛ فيض القدير : 2 / 544 ؛ شعب الايمان : 3 / 402 ح 3885 و 3886 .
( 2 ) . نامه 52 .