معمولا كارگرانى هستند كه در ازاى دستمزد در كارهاى كشاورزى و برخى صنايع به كار گرفته مىشوند و يا به خدمتكارى در خانهها و محلات عمومى مىپردازند . برخى از آنان نيز كهنسالانى ناتوان هستند . آنان معمولا اكثريت هرجامعهاى را تشكيل داده و در طول تاريخ نيز پيروان اصلى پيامبران و ديگر مصلحان بودهاند . مظاهربزرگ تمدن مانند كاخها و سدها و قلعهها و . . . به دست همين افراد پديد آمده و زندگى ، بدون آنان به پيش نمىرود . با اين همه آنان معمولا از سوى ديگر اصناف و طبقات به بهرهكشى گرفته شده و حقوقشان بهطور كامل داده نمىشود و در هرگرفتارى و بلايى نيز بيش و پيش از ديگران آسيب مىبينند . خداوند در آيات بسيارى از آنان ياد كرده است . گاه آنان را شريك اموال ثروتمندان قرار داده : « و همانان كه در اموالشان حقى معلوم است ؛ براى سائل و محروم » « 1 » و گاه به نيكى كردن به آنها سفارش كرده : « و به پدر و مادر احسان كنيد و درباره خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و همسايه خويش و همسايه بيگانه و همنشين و در راهمانده و بردگان خود [ نيكى كنيد ] كه خدا كسى را كه متكبر و فخرفروش است دوست نمىدارد . » « 2 » و نيز دستور جهاد براى دفاع از آنان داده است :
« چرا شما در راه خدا [ و در راه نجات ] مردان و زنان و كودكان مستضعف نمىجنگيد . همانان كه مىگويند پروردگارا ما را از اين شهرى كه مردمش
هامش
( 1 ) .وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ * لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِمعارج / 70 : 24 - 25 .
( 2 ) .وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراًنساء / 4 : 36 .