كارگزاران و كارمندان دولت و بهبود زندگى آنها در زمانى ارائه شده كه با اين افراد به صورت موجوداتى غير بشرى برخورد شده و فقر و بدبختى بر همه زندگى آنها خيمه بسته بود . امروزه نيز كارگران و كارمندان دولت در همه كشورها در اعتراض به ظلم و تبعيض ، به اعتصاب و اعتراض مىگرايند تا حقوق از دست رفته خود را بازگردانند و بسيارى از آنها در اين اعتصابات و اعتراضات كشته شده و يا آسيب فراوان مىبينند . امام على عليه السّلام صدها سال پيش به اين نكته توجه كرده و به واليان توصيه مىكند كه به امور زندگى كارمندان و كارگزارانشان رسيدگى كنند .
( ثمّ تفقّد أعمالهم و ابعث العيون من أهل الصّدق و الوفاء عليهم . . . ) امام در اين بند به ضرورت بازرسى كارمندان دولت اشاره دارد ؛ همانگونه كه در بخش قاضيان نيز به اين سفارش اشاره شده بود . كارگزار و كارمند دولت اگر خود را تحت مراقبت و بازرسى ببيند ، احتياط كامل به خرج داده و دست از پا خطا نمىكند . ( و تحفّظ من الأعوان فإن أحد منهم بسط يده إلى خيانة اجتمعت بها عليه عندك أخبار عيونك ) امام توصيه مىكند كه همه افراد دولت از جهات مختلف زيرنظر قرار گرفته و پاداش نيكوكار و كيفر بدكار از چشم فرونيفتد . بنابراين هرگاه همه بازرسان به خطاكارى كسى نظر دادند و حاكم از آن امر اطمينان يافت ، آنگاه كيفر مناسب برمبناى قرآن و سنت بر فرد خطاكار اجرا شود تا عبرتى براى ديگران گردد . شايسته ذكر است كه كيفر جرايم در شريعت اسلامى سه گونه است : قصاص ، حد و تعزير . قصاص در تعدى به حقوق شخصى افراد كه منتهى به مردن يا آسيب جسمانى كسى مىشود ، اجرا مىگردد . حد در خصوص جرايمى است كه در شريعت اسلامى از آنها به
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى ) — صفحة 445
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٤٤٥