مالكيت آن چيز بايد اثبات بكند كه دارنده آن مالكش نيست . « 1 » قواعد فراوان ديگرى نيز مانند قاعده اهم و مهم « 2 » ، قرعه « 3 » ، قدر متيقن « 4 » و . . . وجود دارد كه به تفصيل در كتابهاى فقهى آمده است .
8 - قاضى بايد بنا به شواهد قضاوت كند . ( و آخذهم بالحجج ) اين شواهد ممكن است اعتراف متهم يا وجود گواهان و يا قرائن قطعى و امثال آن باشد .
9 - قاضى بايد فرصت كافى را در اختيار متهم بگذارد تا از خود بهطور كامل دفاع كند و بايد دفاعياتش را با شرح صدر و اخلاق نيكو بشنود . ( و أقلّهم تبرّما بمراجعة الخصم ) .
10 - قاضى بايد در جستجو و پيگيرى حكم مناسب ، تلاش كافى كند و تنبلى و خستگى به خود راه ندهد . ( و أصبرهم على تكشّف الأمور ) .
11 - هنگامىكه حقيقت آشكار گشت ، ديگر نبايد دست روى دست گذاشت و انتظار چيز ديگرى را كشيد . ( و أصرمهم عند اتّضاح الحكم ) حق بايد در هرشرايطى اجرا شود هرچند سخت و سنگين باشد .
هامش
( 1 ) . نك : الكافى : 7 / 387 ح 1 ؛ تهذيب الاحكام : 6 / 261 ح 695 ؛ وسائل الشيعة : 27 / 292 ؛ مصباح الفقاهة : 1 / 769 ؛ بلغة الفقيه ، بحر العلوم : 300 .
( 2 ) . نك : القواعد الفقهية : 1 / 460 ؛ اوائل المقالات : 372 ؛ تهذيب الاصول : 1 / 336 ؛ نهاية الاصول :
203 ؛ الرياض : 2 / 473 .
( 3 ) . ذخيرة المعاد : 1 / 139 ؛ كشف اللثام : 2 / 456 ؛ دعائم الاسلام : 1 / 174 ؛ وسائل الشيعة : 18 / 189 ؛ قاعدة القرعة ، حسين كريمى : 47 .
( 4 ) . نك : مستمسك العروة الوثقى : 13 / 387 ؛ مصباح الفقاهة : 1 / 277 ؛ فقه الصادق عليه السّلام : 13 / 300 .