3 - در تفسير اين بند ، اختلاف نظر شده است : ( لا تمحّكه الخصوم ) به نظر مىرسد كه امام به ضرورت شرح صدر قاضى و تحمل درگيرىها و مشاجرات طرفين دعوا اشاره دارد .
4 - قاضى در موارد آگاهى از صدور حكم اشتباهى بايد آن را تصحيح كند و بر خطاى خود پافشارى نكند . ( و لا يتمادى في الزّلّة و لا يحصر من الفيء إلى الحقّ إذا عرفه ) بازگشت از اشتباه و جبران آن خود فضيلتى به شمار مىرود .
5 - قاضى بايد عفيف و پاك باشد و به هواى نفس عمل نكند و رشوه نپذيرد . ( و لا تشرف نفسه على طمع ) در روايتى آمده است : « قاضى بايد خودنگهدار و ديندار باشد و با هواى نفس خود مخالفت ورزيده و از فرمانهاى خداوند اطاعت كند . » « 1 »
6 - قاضى بايد پس از بررسىهاى دقيق و آگاهى كامل از همه جهات موضوع مورد اختلاف ، حكم نهايى را صادر كند . ( و لا يكتفي بأدنى فهم دون أقصاه ) قاضى همه جهات مربوط به پرونده را از جهت حكم و موضوع ، بررسى كامل مىكند و تا به اطمينان كامل نرسيده ، حكم نهايى را صادر نمىكند .
7 - قاضى برمبناى شبههها داورى نمىكند . ( و أوقفهم في الشّبهات ) منظور از توقف در جايگاه شبهات ، امتناع از دادن حكم و داورى نيست ؛ چرا كه قاضى در هرحال ملزم به داورى و بستن پرونده مورد
هامش
( 1 ) . « ان يكون صائنا لنفسه ، حافظا لدينه ، مخالفا لهواه ، مطيعا لامر مولاه » الاحتجاج : 2 / 263 ؛ القضاء و الشهادات : 241 ؛ وسائل الشيعة : 18 / 94 ح 20 .