ساختار ادبى
لهى : ضمير هى به دنيا بازمىگردد و لام از نوع ابتدا است كه براى تأكيد بر سر آن درآمده است .
و اللّه : مبتدا است و خبر آن جمله « نعم الحكم » است .
و النفس مظانها . . . جدث : واژه نفس مبتدا است و ادامه عبارت خبر آن است و خبر نيز خود از مبتدا و خبر ديگرى تشكيل شده است .
آمنة : حال است .
هيهات : اسم فعل به معناى « دور باد » است .
مبطانا : حال است .
حسبك : مصدر به معناى « تو را بس » است . اين واژه مبتدا است و خبر آن مصدر تأويليافته از « ان تبيت » است .
داء : تميز است .
شرح و تفسير
عثمان بن حنيف از ياران گرانسنگ پيامبر اكرم بود . وى از انصار و از قبيله اوس است . ابن عبد البر در كتاب « الاستيعاب » دربارهاش مىنويسد :
« عمر بن خطاب از صحابه پيامبر مشورت خواست كه چه كسى را به سرپرستى عراق بفرستم . آنان همگى بر عثمان بن حنيف اتفاقنظر كردند و گفتند كه اگر او را به مكان مهمتر از آن بفرستى ، باز توانايى آن را خواهد داشت ؛ چرا كه او از عقل و بصيرت و شناخت و تجربه برخوردار است . عمر