انّ الحسن و الحسين : تأويل به مصدر مىرود و فاعل فعل محذوف قرار مىگيرد : « لو ثبت كون الحسن و الحسين » .
مثل : مفعول مطلق يا صفت مفعول مطلق محذوف است .
حين : اسم « لات » است و خبر آن حذف شده است .
شرح و تفسير
( أيّها المعدود كان عندنا من أولي الألباب ) اين بند ، تعبير ديگرى از سخن گذشته امام ( و لم يكن رجل من اهلى اوثق فى نفسى ) است . ( كيف تسيغ شرابا و طعاما . . . و أحرز بهم هذه البلاد ) ثروتى را كه غارت كردهاى از آن تو يا پدرت نيست ؛ بلكه از آن بيوهزنان و يتيمان و تهىدستان و بيچارگان و مجاهدان و مرزداران است . پس چگونه از آن استفاده مىكنى و هزينه خود و خانواده و خدمتكارانت مىكنى . ( فاتّق اللّه و اردد إلى هؤلاء القوم أموالهم ) اين اموال را به صاحبانش بازگردان تا از كيفر من در امان بمانى . ( و لأضربنّك بسيفي الّذي ما ضربت به أحدا إلّا دخل النّار ) شمشير على عليه السّلام جز بر مشركان و ستمگران برافراشته نشده است و براى همين هركس به اين شمشير كشته شود ، ناگزير به جهنم درمىآيد .
( و و اللّه لو أنّ الحسن و الحسين فعلا مثل الّذي فعلت . . . ) هيچ فرقى بين دور و نزديك و بزرگ و كوچك در اجراى حق نيست . پيامبر خدا با آن عظمت مقامش به هنگام نزديكى مرگ در حضور مردم چنين فرمود : « اى مردم ، خدا را در حضور شما سپاس مىگويم كه هيچ خدايى جز او نيست . حقوقى از شما بر گردن من است ؛ پس هركس را تازيانهاى بر پشتش زدهام ، بيايد و تازيانهاى بر پشتم زند و به هركس بدگويى كردهام ، بيايد و مانند آن به من