قالب نظام علّى جهان هستى صورت مىگيرد . ( و رزق يطلبك ) گاه نيز روزى بدون زحمت و ناخواسته به دست مىآيد ؛ مانند به دست آوردن ارث يا هديه و يا راههاى مشابه ديگر . امام در اينجا به توصيف راههاى به دست آوردن روزى پرداخته و به فلسفه آن نپرداخته است . پيش از اين در اينباره سخن گفته شد . « 1 »
( ما أقبح الخضوع عند الحاجة ) هيچ نشانهاى بر پستى و ناچيزى انسان مانند درندگى در حال توانايى و خوارى به هنگام ناتوانى نيست . انسان با كرامت در هردو حال توانايى و ناتوانى يكسان است . امام در اينباره مىفرمايد :
« چه نيكو است فروتنى توانگران در برابر مستمندان ، براى به دست آوردن پاداش الاهى ! و نيكوتر از آن غرور مستمندان در مقابل توانگران ، و توكل بر خداوند است . » « 2 » ( إنّما لك من دنياك ما أصلحت به مثواك ) آدمى به اندازه معينى مىتواند غذا بخورد و به اندازه محدودى به لباس نياز دارد و عمر ، كوتاه و زندگى رو به پايان است . بنابراين هيچ تفاوتى بين داشتن ثروت فراوان و كم نيست . پس اين همه درگيرى و دشمنى براى تصاحب مال دنيا براى چيست ؟ ( و إن كنت جازعا على ما تفلّت من يديك . . . ) ثروتهاى هستى پايانناپذيرند و نيازها و توانايى ما محدود است و با اين همه باز در پى جمعآورى بيشتر هستيم . بنابراين حال كه نمىتوانيم همه ثروتهاى هستى را از آن خود كنيم ، پس چرا خود را براى داشتن ثروت بيشتر به آب و آتش
هامش
( 1 ) . نك : شرح خطبه 23 .
( 2 ) . « ما أحسن تواضع الأغنياء للفقراء طلبا لما عند اللّه و أحسن منه تيه الفقراء على الأغنياء اتّكالا على اللّه » نهج البلاغه : حكمت 400 .