سفر به پايان مىرسد . در روايتى ديگر آمده است : « شب و روز در تو اثر مىكنند ؛ پس تو نيز از آنها توشه برگير . » « 1 »
( و اعلم يقينا أنّك لن تبلغ أملك و لن تعدو أجلك . . . ) هيچ اندازهاى براى طمعكارى آدمى نيست و اگر همه جهان را نيز به او بدهند ، باز در پى دستيابى به جهان دوم و سومى است . ( فخفّض في الطّلب و أجمل في المكتسب . . . ) در پى روزى باش و براى دستيابى به آن بكوش ؛ ولى بين دنيا و آخرت خود تعادل برقرار كن و نگذار يكى تو را از ديگرى غافل كند ؛ چنانچه خداوند فرمود :
« مال و پسران زيور زندگى دنيايند و نيكىهاى ماندگار ، از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر اميد [ نيز بهتر است . » « 2 » ( ربّ طلب قد جرّ إلى حرب ) گاه به روزى خود بسنده نمىكنى و در پى روزى بيشترى هستى و در اين راه مىكوشى ؛ اما نتيجهاى معكوس مىگيرى و روزى پيشين را نيز از كف مىدهى و اندوهگين و خوار مىشوى .
( و ليس كلّ طالب بمرزوق ) روزى آدمى از آسمان فرونمىآيد ؛ بلكه در دل زمين نهاده شده و براى دستيابى به آن بايد كار و تلاش كرد و بر خدا توكل نمود و از او يارى خواست كه او همه هستى را در دست خود دارد و هرگونه كه بخواهد و حكمتش اقتضا كند ، مىبخشايد . ( و لا كلّ مجمل بمحروم ) واژه « مجمل » در اينجا به معناى شخص ميانهرو است . اين بند مىگويد كه گاه
هامش
( 1 ) . « ان الليل و النهار يعملان فيك فاعمل فيهما » . مكارم الاخلاق ، ابن ابى الدنيا : 29 ح 47 ؛ كنز الفوائد :
271 ؛ معدن الجواهر : 23 ؛ عيون الحكم و المواعظ : 144 ؛ منية المريد : 231 ؛ ارشاد القلوب :
1 / 51 ؛ غرر الحكم : 3705 .
( 2 ) .الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلًاكهف / 18 : 46 .