حسابرسى به عمل نمىآيد . از سخن امام برداشت مىشود كه كسى كه كار نيك و كار بد كرد ؛ در جايگاهى تنها به عنوان نيكوكار با او رفتار مىشود و در جايگاهى ديگر به عنوان گناهكار با او رفتار مىشود و در پايان اگر نيكىهاى او بيشتر باشد به بهشت روانه مىشود و اگر گناهان او بيشتر باشد به سوى جهنم رهسپار مىشود .
( فمن أقرب إلى الجنّة من عاملها ! و من أقرب إلى النّار من عاملها ) كشتههاى ما ممكن است به آفت دچار شوند و يا سازههايمان در اثر زلزله ويران شوند و يا در تجارت ضرر كنيم و همه سرمايه و يا بخشى از آن را از دست بدهيم .
اين درحالى است كه عبادت خداوند همواره به بهشت رهنمون است و گناهان همواره ما را به سوى جهنم مىرانند . وعده خداوند ترديدناپذير است و خواست خداوند بر اساس حكمت است و بيهوده نيست .
( و الدّنيا تطوى من خلفكم ) شب و روز شما را درهم مىپيچند . ( و إن استطعتم أن يشتدّ خوفكم من اللّه و أن يحسن ظنّكم به . . . ) بين ترس از خدا كه شما را از انجام گناه بازمىدارد و از عيبها و نقصها تهى مىسازد و باعث بازگشت از گناه مىشود و انتظار پاداش در برابر نيكىها و رقابت در كارهاى نيك از خداوند پيوند ايجاد كنيد . ( فاجمعوا بينهما ) هركس توانست آن دو را تلفيق كند ، رستگار مىشود .
( فإن العبد إنّما يكون حسن ظنّه بربّه على قدر خوفه من ربّه ) منظور از « حسن ظّنّ » در اينجا يقين داشتن به پاداش خداوند در مقابل اطاعت از فرمانهايش است . ترس از عذاب خداوند در برابر گناهان ، بدون درخواست پاداش از او در برابر نيكىها و يا بالعكس هردو حالت با عدالت الهى سازگار نيستند و هر
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى ) — صفحة 150
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١٥٠