چنانچه پيش از اين نيز گذشت ، و خوارج آنهايند كه بر امام عليه السّلام خروج كنند و مرجئه بحسب لغت از ارجاء به معناى تأخير است ، و به كسانى گويند كه على عليه السّلام را از مرتبهء خود در خلافت تأخير اندازند و خليفهء چهارم دانند ، و نيز به آنان گويند كه معتقدند كه هيچ گناهى بايمان زيان نرساند زيرا ايمان در نظر آنها صرف عقيده است و عمل هيچ دخالتى در آن ندارد و روى اين جهت گويند هيچ معصيتى بايمان زيان نرساند چنانچه هيچ طاعتى با كفر سود ندهد ، و اين دستهء دوم آنهايند كه گويند كشتن امام و مؤمنين اخيار موجب عذاب نشود زيرا صرف اعتقاد به خدا و رسول را ايمان دانند و وجه اين كه آنها را مرجئه گويند اينست كه اينان عذاب را از گناه پس اندازند و مؤخر كنند ، و ظاهر اين است كه مقصود از مرجئه اين معناى دوم است اگر چه چنانچه مرحوم مجلسى ( ره ) گويد : ممكن است به معناى اول هم باشد زيرا آنان كه على را خليفه چهارم دانند ( و انتخاب خليفه را براى مردم دانند ) كشتن هر كس كه بر خليفهء زمان بشورد جايز دانند اگر چه از ائمه دين و فرزندان رسول خدا ( ص ) باشند ، و بايد دانست كه آيه نقل بمعنا شده و گر نه لفظ آيه « لا نؤمن » است بجاى « لن نؤمن » .
2 -
ابو مسروق گويد : حضرت صادق عليه السّلام از من در بارهء اهل بصره پرسيد كه ( بر ) چه ( مذهبى ) هستند ؟ عرضكردم : مرجئه ، و قدريه ، و حروريه ، فرمود : خدا لعنت كند اين ملتهاى كافر مشرك را كه به هيچ وجه خدا پرست نيستند .
توضيح
- حروريه دستهاى از خوارجند كه به حروراء كه محلى است نزديك كوفه منسوبند .
3 -
حضرت صادق عليه السّلام فرمود : اهل شام بدتر از مردم رومند ، و اهل مدينه از اهل مكه بدترند ، و اهل مكه آشكارا به خدا كفر ورزند .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : محتمل است كه اين كلام در زمان بنى اميه صادر شده كه اهل شام از بنى اميه و پيروانشان بودند و آنها منافق بودند كه به زبان اظهار اسلام ميكردند و در دل كافر بودند ، و منافق از كافر بدتر است ، و هم آنها بودند كه امير المؤمنين عليه السّلام را سب ميكردند و اين خود كفر بخداى بزرگ بود ولى نصارى و اهل روم چنين كارى نميكردند ( پس به دو سبب اينها بدتر از اهل روم بودند ) - تا آنكه گويد - : و تفاوت بين اين شهرها براى اين بوده است كه بيشتر مخالفين در آن زمان از ناصبيان منحرف از اهل بيت عليهم السّلام بودهاند و مخصوصا اهل اين سه شهر ، و سبب اختلافشان تفاوت آنها در