( 1 ) 638 ) ابن اثير در مورد حركت ابن زياد به طرف كوفه مىنويسد : « . . . گفته شده عده پانصد سوار با او همراه بودند . يكى بعد از ديگرى عقب ماندند شايد در سير و حركت او تأخيرى شود و حسين بن على ( ع ) زودتر ( به كوفه ) برسد . نخستين كسى از آن عدّه كه عقب ماند شريك [ شريك بن أعور الهمدانى ] بود ، او ( عبيد اللّه ) توقّف نكرد و سوى كوفه شتاب نمود تا . . . » ( كامل ، 5 ، 117 ) .
639 ) صحنهء ورود ابن زياد به كوفه را در كامل التاريخ چنين مىخوانيم « . . . نعمان [ نعمان بن بشير ، امر سابق كوفه ] ورود او را شنيد و يقين كرد كه او حسين ( ع ) است ، ناگزير در خانه نهان شد و در خانه را بر خود بست . عبيد اللّه هم به او رسيد . . . نعمان گفت : تو را به خدا سوگند مىدهم كه از من دور شوى . من امانتى كه به من سپرده شده ، هرگز به تو تسليم نخواهم كرد . من با تو جنگ و ستيز نخواهم كرد . ( به تصوّر اينكه او حسين ( ع ) باشد ) . عبيد اللّه به او نزديك شد و گفت : در را باز كن . يكى از مردم كه پشت سر او بود ، شنيد ( و او را شناخت ) برگشت و به مردم گفت : اين فرزند مرجانه است . ( حسين ( ع ) نيست ) . . . » ( كامل ، 5 ، 117 ) .
640 ) دينورى دو علّت به انصراف مسلم بن عقيل از كشتن ابن زياد ذكر مىكند ، يكى كراهت هانى از كشته شدن ابن زياد در منزل او و دوّمى « . . . اين سخن پيغمبر ( ص ) كه فرمود :
ايمان از كشتن ناگهانى و اغتياب منع كرده است و مؤمن كسى را به ناگهانى نكشد . . . » ( اخبار الطوال ، 259 ) [ 14 ] .
641 ) شريح قاضى : ابن حارث بن قيس بن . . . مرتع كندى ، مكنّى به أبو أميّه يا أبو عبد الرّحمان .
شاعر و قاضى و راوى از عمر خطّاب است . . . شريح در حديث و فقه و در قضاوت امين بود و از عمر و حضرت على ( ع ) و ديگران روايت كرد ؛ ( صفة الصفوه ، 3 ، 20 به نقل دهخدا ) . « . . . مردى بود كوسج كه مو در رو نداشت ، عمر بن خطّاب او را قاضى كوفه قرار داد ، امير المؤمنين على ( ع ) خواست او را عزل كند ، اهل كوفه گفتند : او را عزل مكن ، زيرا او از جانب عمر منصوب است ، و ما با اين شرط با تو بيعت كرديم كه آنچه أبو بكر و عمر مقرّر نمودهاند ، تغيير ندهى . و چون مختار ثقفى به مقام حكومت و امارت رسيد ، او را از كوفه بيرون نموده به دهى كه ساكنين آن يهود بودند ، فرستاد ، و چون حجّاج امير كوفه گرديد ، او را به كوفه بازگردانيده و . . . » [ 15 ]
642 ) بيت شعر از عمرو بن معدى كرب است .
643 ) غير از كثير بن شهاب به دستور ابن زياد ، محمّد بن أشعث ، قعقاع بن شور ، شبث بن ربعىّ ، و شمر بن ذى الجوشن نيز هر يك از گوشهء با روى قصر با فريادهاى خود همراهان مسلم را
هامش
[ ( 14 ) ] نيز رك : تاريخ طبرى ، 7 ، 2938 ؛ كامل ، 5 ، 121 ؛ نيز جهت مطالعهء متن عربى حديث رك :
ناسخ التواريخ ، 6 ، 190 .
[ ( 15 ) ] رك : شرح نهج البلاغه فيض الاسلام ، 835 ؛ ترجمهء گويا و . . . 3 ، 398 .