( 1 ) ترسانيده و او را از دور و بر مسلم متفرق گردانيدند ؛ ( أخبار الطوال ، 263 ) . و در تاريخ طبرى ( 7 ، 2946 ) و تاريخ الكامل ( 5 ، 126 ) نقش اين اشخاص در پراكندن همراهان مسلم به گونهاى ديگر آمده است .
644 ) عبد الرّحمان بن محمّد بن أشعث : ابن محمّد بن . . . قيس كندى امير و از شجعان عرب بود .
او را حجّاج با لشكرى به نبرد با بلاد رتبيل ( سجستان ) فرستاد . چون به سجستان رسيد ، با سركردگان لشكر اتّفاق كرد تا حجّاج را از سرزمين عراق خارج كنند امّا سران لشكريان پيمان خود را با وى نقض و ميان آنها نبردى درگرفت كه به پيروزى عبد الرّحمان پايان يافت و سرانجام ملك سجستان و كرمان و بصره و فارس را جز خراسان تصرّف كرد امّا . . .
( دهخدا ) .
645 ) اشاره است به قسمت ديگر وصيّت مسلم بن عقيل به عمر سعد كه در اين متن نيامده . در أخبار الطوال آمده كه « . . . و چون كشته شدم ، بدنم را از ابن زياد بخواه تا مبادا آن را مثله نكنند . . . » ( أخبار الطوال ، 265 ) [ 16 ] 646 ) ترجمهء صحيح سه مصرع شعر عربى بايد چنين باشد : « اى پرنده كه در معمر هستى ، محيط براى تو خالى شده ، تخم بگذار و صفير بكش ، هر چه بخواهى منقار بزن . » ظاهرا شعر از كليب است ؛ يكى از ملوك الطوائف عرب كه آن پرنده را در پناه خود ديد و آن شعر را بگفت . در اينجا كنايه از آزادى عمل عبد اللّه بن زبير است . [ 17 ]
647 ) اشاره به مقدّس بودن روز شنبه در بين قوم يهود است كه در قديم الأيّام اين روز را بسيار مراعات مىنمودند و نگاه نداشتن آن را گناهى عظيم مىشمردند بلكه هيچ گناهى را به جز بتپرستى با آن برابر نمىدانستند . [ 18 ]
648 ) گفته شده ، عبد اللّه بن جعفر - عامل يزيد در مكّه - بود كه به عمرو بن سعيد بن عاص اصرار كرد كه به حسين بن على ( ع ) نامه نوشته و او را امان دهد تا امام به مكّه باز گردد . [ 19 ]
649 ) ثعلبيّه : . . . ثعلبيّه در ثلث راه حجّاج عراق واقع شده . در كتاب « الطوال » آمده است كه ثعلبيه در موضعى است در طول سح - ل [ 68 درجه و 30 دقيقه ] و عرض كح - ل [ 28 درجه و 30 دقيقه ] . . . ( تقويم البلدان ، 133 ) .
650 فرزدق : . . . همان بن غالب بن . . . تميمى ، مكنّى به ابو فراس و مشهور به فرزدق ، . . . معروف است كه اگر شعر فرزدق نبود ، ثلث لغت عرب از دست مىرفت و نيمى از روايات و اخبار نابود مىشد . او را به زهير بن أبى سلمى تشبيه كنند و اين دو از شعراى طبقهء اوّل زبان عربند - زهير در زمان جاهليّت و فرزدق در دورهء اسلام - در نهج البلاغه
هامش
[ ( 16 ) ] نيز رك : كامل ، 5 ، 131 .
[ ( 17 ) ] رك : طبرى ، 7 ، 2967 ؛ كامل ، 5 ، 139 .
[ ( 18 ) ] در مورد كسب اطلاع بيشتر رك : قاموس كتاب مقدّس ، ذيل مادّهء سبت .
[ ( 19 ) ] در اين مورد رك : طبرى ، 7 ، 2971 ؛ كامل ، 5 ، 140 .