( 1 ) پيغمبر اكرم ( ص ) رفتار نمىكند و آنها نقض عهد و بيعت خواهند نمود ، اين سخنان را فرموده است . بنابر اين درست نيست كه گفته شود « اگر آن حضرت از جانب رسول خدا ( ص ) به خلافت نصب گرديده و در حقيقت امامت و امارت از آن او و قيام به آن برايش واجب بود ، چگونه استعفا مىنمود ؟ » چون امام ( ع ) مىدانست كه بالاخره ايشان دست از عهد و پيمان برداشته و با او همراه نخواهند بود ، از اين رو مىفرمايند
« . . . فإنّا مستقبلون أمرا له وجوه و ألوان لا تقوم له القلوب و لا تثبت عليه العقول ؛
يعنى ، ما به كارى اقدام مىنماييم كه آن را روها و رنگهاى گوناگون است [ به طورى ] كه دلها بر آن استوار نيست و عقلها زير بار آن نخواهند رفت . » خلاصه على ( ع ) اتمام حجّت مىفرمايند كه بعد از بيعت كردن ايشان اگر بر خلاف خواهشها و خواستهاى آنان رفتار كرد ، ايراد نكنند كه ما نمىدانستيم چنين رفتار مىكنى و گر نه با تو بيعت نمىكرديم . [ 1 ]
395 ) ولى مقدّسى اين پيشگويى را از زبان خود حضرت على ( ع ) و بدين صورت ذكر مىكند . . .
و على ( ع ) فال بد زد و گفت : دستى شل و كارى ناتمام ، پيمان شكنى خواهد كرد ؛ ( آفرينش و تاريخ ، 5 ، 218 ) . و ابن اثير و طبرى نام آن مرد را حبيب بن أبى ذويب آوردهاند ؛ ( طبرى ، 6 ، 2329 ؛ كامل ، 3 ، 320 ) .
396 ) بنا به روايت ديگر مورّخين جماعتى كه تمايلات عثمانى داشتند از بيعت با على ( ع ) دريغ كردند « . . . از اينان بود سعد بن أبى وقّاص ، عبد اللّه بن عمر كه بعدها با يزيد و نيز با حجّاج براى عبد الملك بيعت كرد ، قدامة بن مظعون ، أهبان بن صيفى ، عبد اللّه بن سلام ، و مغيرة بن شعبهء ثقفى . از انصار كعب بن مالك و حسّان بن ثابت - كه هر دو شاعر بودند - أبو سعيد خدرى ، محمّد بن مسلمة ، يزيد بن ثابت ، رافع بن حديج ، نعمان بن بشير ، فضالة بن عبيد ، كعب بن عجزه ، مسلمة بن خالد و . . . » [ 2 ]
397 ) روزى كه امام ( ع ) دستور داد كه شترهاى زكات و تمام اموالى كه عثمان و اصحابش از بيت المال تصرّف كرده بودند ، بگيرند و به بيت المال برگردانند ، اين خبر در ايله [ يكى از مناطق شام ] به عمرو عاص رسيد ، نامهاى به معاويه نوشت و يادآور شد كه هر فكرى دارى بكن ! فرزند ابو طالب تمام ثروتى را كه در اين مدّت تهيّه كردهاى ، از تو خواهد گرفت ؛ ( شرح ابن ابى الحديد ، 1 ، 269 ) .
398 ) هاشم بن عتبة . . . وقّاص : ملقّب به مرقال ، صحابى است . وى برادرزادهء سعد بن أبى وقّاص و از سرداران عرب بود . در روز فتح مكّه اسلام آورد و بعد از فتح شام به آنجا رفت . در جنگ يرموك چشمش آسيب ديد و به اعور مشهور گشت . هاشم فاتح جنگ جلولاء است . . . ؛ ( دهخدا ) .
هامش
[ ( 1 ) ] رك : شرح فيض الاسلام ، خطبهء 91 ، 271 .
[ ( 2 ) ] رك : مروج الذهب ، 2 ، 6 - 7 ؛ تاريخ يعقوبى ، 2 ، حاشيهء 75 ؛ كامل ، 3 ، 320 - 321 ؛ آفرينش تاريخ ، 5 ، 218 - 219 ؛ ناسخ التواريخ ، 3 .