( 1 ) 385 ) عمرو بن الحمق : از شركت كنندگان در قتل عثمان بود كه در غارى به علّت گزيدن مار كشته شد ؛ ( اعلام زركلى ) .
386 ) عمير بن ضابى البرجمى : از جمله شركت كنندگان در قتل عثمان بود كه بر او نيزه زد و به سال 75 هجرى به دست حجّاج كشته شد ؛ ( اعلام زركلى ) .
387 ) در مورد اينكه چه كس و يا چه كسانى مستقيما در كشتن عثمان دست داشتند و آخرين ضربه را زدند ، اقوال مختلف است . ابن اثير و يعقوبى نام كنانة بن بشر تجيبى و سودان بن حمران را در اينكه آخرين ضربت را بر عثمان زدند ، آورده است . ( كامل ، 3 ، 297 ؛ تاريخ يعقوبى ، 2 ، 703 ) . و مقدّسى گويد كه . . . عمرو بن بديل با نيزه در رگهاى گردن عثمان زد و سنان بن عياض او را كشت ؛ ( آفرينش و عثمان ، 5 ، 216 - 217 ) . و به نظر طبرى . . . غافقى با پاره آهنى كه همراه داشت ضربتى به او زد . . . سودان بن حمران آمد كه ضربت بزند ، نائله روى وى افتاد و دست خويش را جلو شمشير برد . . . آنگاه [ سودان ] عثمان را بزد و بكشت ؛ ( طبرى ، 6 ، 2283 - 2287 ) .
388 ) در مورد روز قتل عثمان بن عفّان بين مورخين و روات اختلاف است . . . و قتل عثمان روز آدينه هشتم ذى الحجّة سنهء خمس و ثلاثين هجرى واقع شد ؛ ( تجارب السّلف ، 34 ) .
. . . و ده روز گذشته از ذى الحجهء سال سى و پنج هجرى بود كه . . . ؛ ( آفرينش و تاريخ ، 5 ، 217 ) . اين واقعه در روز سيزدهم يا هژدهم ذى الحجّهء سنهء خمس و ثلثين . . . ؛
( حبيب السّير ، 1 ، 515 ) . . . و كشتهشدن وى شب جمعه سه روز مانده از ذى حجّه بود ؛ ( مروج الذهب ، 1 ، 702 ) حتى طبرى از قول يعقوب بن زيد و آن هم از قول پدرش مىگويد : عثمان به روز جمعه هجده روز رفته از ذى حجّهء سال سى ششم پس از پسينگاه ، كشته شد . . . ؛ ( طبرى ، 6 ، 2318 ) .
389 ) حكيم بن حزام : مكنّى به ابو خالد ، از صحابيان است و پدر او حزام نيز صحابى بود . وى بر جنازهء عثمان نماز خواند ؛ ( حبيب السّير ) . . . وى برادرزادهء امّ المؤمنين ، خديجة الكبرى ، بنت خويلد و عموزادهء زبير بن العوّام مىباشد و از اشراف قريش بوده و در غزوهء بدر در زمرهء كفّار بوده در موقع فتح مكّه در جرگهء مؤلّفهء قلوب اسلام برگزيد و بعدا صداقت و صميميت خود را نسبت به اين آيين ثابت نمود . . . ؛ ( دهخدا ) . . . در جنگ فجار شركت كرد . پيش از بعثت و بعد از آن از ياران پيغمبر بود . عمرى طولانى داشت . از عالمان علم نسب بود . و دربارهء او است حديث من دخل دار حكيم بن حزام فهو آمن . بخارى و مسلم از وى چهل حديث نقل مىكنند ؛ ( اعلام زركلى ) .
390 ) حشّ كوكب : موضعى است در بيرون مدينه به جانب بقيع ، و عثمان آنجا را بخريد و بر قبرستان بقيع بيفزود ، و كوكب نام مردى از انصار بوده كه بدان اضافه شده است ؛ ( معجم البلدان به نقل دهخدا ) .
391 ) مسعودى به غير از حكيم بن حزام نماز خواندن جبير بن مطعم و أبو جهم بن حذيفه را بر جسد عثمان تأكيد مىكند ؛ ( مروج الذهب ، 1 ، 703 ) . و يعقوبى به جاى ابو جهم بن حذيفه نام
الفتوح ( فارسي ) — صفحة 1000
مساهمون: أحمد بن أعثم الكوفي
ص١٠٠٠