فرمانروايان را درنيافتهاند . اين فضيلت را به قوبيلاى « 1 » و غازان ، كه روح بلندپرواز آنان براى پرداختن به مشغوليتهاى ارزنده بيشتر آمادگى داشت ، مىتوان نسبت داد .
اينكه جغتاى تنها هنر تيراندازى ابو يعقوب السكاكى دانشمند را قابل تحسين مىداند ، طرز تفكر چنگيز خان و پسران او را بر ما روشن مىكند « 2 » .
علاقهء منكو به رياضيات ( اينطور روايت مىشود ) « 3 » و هلاكو به جبر و هيئت « 4 » آشكارا متوجه نجوم است . در سايهء علاقه به نجوم بود ، كه - پس از آنكه كوشش جمال الدين در دوران منكو « 5 » بىنتيجه ماند - هلاكو و اباقا با بنيانگذارى رصدخانهء مراغه توسط نصير الدين طوسى موافقت كردند « 6 » و هلاكو مخارج هنگفت آن را پذيرفت « 7 » .
بديهى است ، كه ايلخانان ديگر نمىتوانستند مانع آن شوند كه نصير الدين به علم هيئت بپردازد « 8 » .
تصحيح تقويم مغول توسط يلوتسوتسعاى
( Je - lu Tsu - tscai )
علت معمولى و عملى داشت « 9 » . رشيد الدين تاريخ متكى بر اين تقويم را اغلب در كنار سال هجرى ذكر مىكند . ابداع سال مالى نيز از اول رجب 701 ه . ق . تنها موجب اقتصادى داشت « 10 » .
علم پزشكى در مشرق زمين نسبتا پيش رفته بود . طبيبان نامدار آن زمان اغلب مسيحى و يا يهودى بودند . اگرچه از فعاليت دروغپردازان كاملا جلوگيرى نشده بود « 11 » ، اما ايلخانان و مردم ديگر با اينهمه مىتوانستند در هنگام لزوم نزد پزشكان حاذق روند « 12 » . برخى از شخصيتهائى كه در عالم سياست نفوذ فراوان يافتند ، چون سيمون -
هامش
( 1 ) - وصاف / هامر ج 1 : 37 ؛Bar Hebraeus 514( 2 ) - خواندمير / دفرمىa71 - 69 .
( 3 ) - رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 324 .
( 4 ) - رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 402 ؛ خواندمير ج 3 : 37 .
( 5 ) -Jourdain 11 f .( 6 ) - ر ك :Godard 19 - 22؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 324 ؛Minorsky in EI , III 288( 7 ) -Jourdain 13 - 16( 8 ) - ر ك : وصاف / هامر ج 1 : 101 - 99 ؛Jourdain 16 - 49( 9 ) - ر ك : فهرست منابع شمارههاى 343 ، 341Blochet , Intr . 133 ; Polo / lemke 286 f .( 10 ) -Brit . Kat . VI , LIX( 11 ) - مفضل ج 3 : 94 ؛Malachias 26 f .( 12 ) - رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 416 ؛ كاشانى 96 ر .