ربّاناتا ، سعد الدولهء يهودى و رشيد الدين و ديگران نخست بهعنوان طبيب به دربار راه يافته بودند . پزشكان مسلمان ( يعنى ايرانى ) و پزشكان چينى « 1 » كه گاهگاه ( از جمله در دوران هلاكو ) به دربار دعوت مىشدهاند ، ظاهرا نفوذ شايان توجهى نداشتهاند .
شكست در معالجهء فرمانروا - همچنان كه در دوران بعد نيز در مشرق زمين متداول بوده است - جان معالجهكننده را به خطر مىانداخت . به اين ترتيب جوكىهاى هندى ، كه با تجويز تمرينهاى مخصوص براى طول عمر ، موجب مرگ ارغون شده بودند ، زيركانه به گيخاتو گفتند ، كه علت مرگ ناگهانى برادرش آن بوده است ، كه ايلخان ارغون فرمان قتل گروه كثيرى مردم را داده است « 2 » . گيخاتو با شنيدن اين خبر از مجازات جوكىها صرفنظر كرد .
از سوى ديگر اين واقعيت ، كه غازان در سنين كودكى و جوانى به مدت پنج سال در رشتههاى نجوم ، جبر ، پزشكى و استخراج معادن تعليم يافته « 3 » ، خود تا اندازهاى معرف علاقهء مغولان به علوم است . الجايتو تنها در فن جنگجوئى تعليم يافت « 4 » .
ظاهرا به موسيقى چندان توجهى نمىشد « 5 » . دستههاى موسيقى به آن سبب در دربار تشكيل شده بود ، كه يكى از نشانههاى فرمانروائى بود . به ندرت در منابع تاريخى ذكر مىشود ، كه فرمانروايان به نواختن آلات موسيقى پرداختهاند . اوكتاى ظاهرا فرمان داده بود ، كه در قراقورم براى او شعر و آواز بخوانند « 6 » ، و الجايتو در اردوگاه قشلاق مجالس موسيقى تشكيل مىداد « 7 » ، اگرچه رسما فرمان داده بود ، كه مردم از پرداختن به موسيقى خوددارى كنند « 8 » . اما احمد بهطورى كه روايت مىشود ، به آلات موسيقى بيش از مهارتهاى لشكرى علاقمند بوده است « 9 » - دربارهء وضع موسيقى در
هامش
( 1 ) - ميرخواند ج 5 : 82 .
( 2 ) - ميرخواند ج 5 : 110 .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 247 چ ، 279 چ .
( 4 ) - كاشانى 12 ر .
( 5 ) -Howorth IV b 52 - 55( 6 ) - ميرخواند ج 5 : 45 .
( 7 ) - وصاف / بمبئى 523 ص ب .
( 8 ) - وصاف / بمبئى 470 .
( 9 ) - وصاف / هامر ج 1 : 269 .