شد ، بهطورى كه منكو خود را ناگزير از دخالت ديد « 1 » . همين فرمانروا زيانى را كه بازرگانان در نتيجهء ناامنى آن دوران ديده بودند ، و بر نيم ميليون بالش بالغ مىگرديد « 2 » ، جبران كرد ، اما به آنان فرمان داد ، كه از پست دولتى استفاده نكنند « 3 » .
سياست حمايت از بازرگانان در دوران سلطنت ايلخانان نيز ادامه يافت . احمد حتى در مكتوبى به قلاوون سلطان مصر ، بازرگانان را « ركن مملكت » « 4 » ناميد . روابط بازرگانى به اين ترتيب در تمام جهات توسعه يافت : ادريش فنپرتهنو ، تبريز را از نظر مقدار جنس غنىترين شهر دنياى آن روز مىنامد « 5 » . ميان ايران و بسيارى از ممالك ديگر روابط بازرگانى موجود بود . چون در زمان اباقا مرز بين ايران و دشت قپچاق را در حدود دربند به سختى مسدود كردند ، تنها كاروانهاى تجارتى اجازهء عبور داشتند « 6 » .
ضمنا اين پديده در مشرق زمين بىسابقه نبوده است . از طريق بحر خزر نيز روابط بازرگانى با دشت قپچاق و روسيه موجود بود ، كه مركز آن در جزيرهء نيم مردان ( در مازندران ) قرار داشت « 7 » . تصادفا در دادوستد با ممالك شمالى بود ، كه ايلخانان گاهگاه متوسل به زور مىشدند ، مثلا هلاكو پس از فتح آذربايجان در سال 1293 م . فرمان داد متصديان مؤسسات اعتبارى بركه را بكشند و خان دشت قپچاق نيز در مقابل ، فرمان قتل بازرگانان ايرانى را داد « 8 » . قطع روابط بازرگانى با دشت قپچاق براى ايلخانان چندان اهميت نداشت ، چه آنان مىتوانستند اشياء مشابه را از ماوراء النهر و تركستان وارد كنند .
روابط بازرگانى با مصر در اثر جنگهاى پىدرپى ، كه ميان ايران و مصر روى -
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 310 .
( 2 ) - ميرخواند ج 5 : 56 .
( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 213 ؛ ميرخواند ج 5 : 56 .
( 4 ) - مفضل ج 2 : 506 .
( 5 ) -Portenau / Wyngaert 417؛ ر ك :Polo / Lemke 83( 6 ) - ميرخواند ج 5 : 85 .
( 7 ) - حمد اللّه ج 1 : 160 .
( 8 ) - وصاف / هامر ج 1 : 98 .