ميوهء اصفهان به آسياى صغير فرستاده مىشد « 1 » . گرجستان جيوه ، انواع چوبهاى ارزنده ، حيوانات باربر ، لباس ، ماهوت ، فرش معمولى و پشمى و نيز پارچههاى حرير صادر مىكرد « 2 » . در مورد سوريه گاهگاه صحبت از معاملهء بردگان است ، و اين بردگان احتمالا اسراى جنگى در زدوخورد ميان ايلخانان و مملوكان بودهاند « 3 » .
از تركستان مشك ، پوست سنجاب ، سمور ، روباه سياه ، خرگوش سفيد و نيز باز خاكسترى ، يشم ، اسب و همچنين برده وارد مىشد « 4 » .
دادوستد با مغربزمين داراى اهميت خاص بود ، اما فرمانروايان مغول براى توسعهء آن چندان كوششى نمىكردند . مراكز مهم ايتاليا بهخصوص بنادر ژن و ونيز در اين دادوستد واسطه بودهاند . آنان ممالك مسيحى خاور نزديك يعنى طرابوزان و ارمنستان صغرى را كه فرمانروايان آن با مغربزمين روابط بازرگانى داشتند ، نيز در اين دادوستد دخالت مىدادند . طرابوزان « 5 » و ارمنستان صغرى از اين كار هم بهرهء اقتصادى مىبردند ، و هم از نظر سياسى از جانب كشورهاى مسيحى مغربزمين تقويت مىشدند .
به اين ترتيب قراردادهائى منعقد شد ، كه براى ونيزىها سود فراوان داشت « 6 » . ايتاليائىها - از جمله ژنىها در سال 704 ه . ق . در تبريز - خود در ايران نمايندگى بازرگانى تأسيس كردند « 7 » . چون اقدامات اين بازرگانان براى ايلخانان نيز مفيد بود ، لذا آنها مىتوانستند آزادانه به دادوستد بپردازند . قلمرو ايلخانان در عين حال نقش واسطه در بازرگانى با خاور دور و هندوستان را به عهده داشت ، كه ما در اينجا به بحث دربارهء آن نمىپردازيم .
دربارهء اين دادوستد قبلا مطالب جامعى انتشار يافته است « 8 » .
هامش
( 1 ) - حمد اللّه ج 1 : 29 .
( 2 ) - قزوينى ج 2 : 349 .
( 3 ) - ر ك مفضل ج 3 : 36 .
( 4 ) - قزوينى ج 2 : 349 .
( 5 ) - ر ك :Bratianu , Recherches 174 - 178( 6 ) - ر ك : فهرست منابع 224 و 235 .
( 7 ) -Bratianu , Recherches 178 - 190( 8 ) -Heyd , II 64 - 140