در هنگام تشكيل قوريلتاى نيز عدهء زيادى از كسبه دور يكديگر گرد مىآمدند « 1 » .
قاآنها مىكوشيدند ، كه دادوستد را در ميان مغولان نيز تقويت كنند و براى تشويق آنان ، سرمايهء ضرورى اوليه را به آنها هديه مىدادند « 2 » . اوكتاى حتى هنگامى كه به او گزارش دادند ، كه در دادوستد با هندوستان سود نصيب دشمنان وى مىشود ، با قطع روابط بازرگانى با آن كشور موافقت نكرد . اينكه گفته شده است ، كه او نمىخواسته نسبت به كسى دشمنى كند « 3 » ، بازى با كلمات است . در واقع نياز به محصولات خارجى بوده است ، كه اوكتاى را در زمينهء بازرگانى به مسالمت وادار مىكرده است .
گذشته از مواد غذائى وارد كردن بازهاى شكارى ، طاوس ، فيل « 4 » و جامه - لباسهاى ساده و خلعتهاى فاخر - اهميت داشت . پيش از تسلط مغولان بر بخارا حتى در اين شهر كارگاههائى وجود داشت ، كه به سليقهء مغولان پارچه و قالى مىبافت « 5 » . به اين ترتيب درباريان چنگيز خان از ارزش واقعى اين امتعه اطلاع داشتند ، و چنانچه بازرگانان مسلمان قصد گرانفروشى داشتند ، از آنان جلوگيرى مىشد « 6 » .
فرمانروايان براى حفظ منافع خود بازرگانى را تقويت مىكردند . كيوك يك بار كوشيد ، كه قيمتها را آنطور كه به نفع وى بود ، تثبيت كند . اما اين كوشش با شكست روبرو شد « 7 » ، و منكو بار ديگر در كار بازرگانان تسهيلاتى قائل شد « 8 » .
چنگيز خان با شركت شاهزادگان ( و احتمالا بزرگان مغول ) نوعى مؤسسهء اعتبار بازرگانى ايجاد كرد ، كه اعضاء آن ثروت خود را در برابر بهرهاى كه به آنان پرداخت مىشد ، قرض مىدادند « 9 » . از اين مؤسسه در دوران توراكينا سوءاستفادهء بسيار -
هامش
( 1 ) - جوينى ج 1 : 156 .
( 2 ) - ابو القاضى ج 1 : 141 ص ب .
( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 69 ص ب .
( 4 ) -Bretschneider , Med . Res . I 58( 5 ) - ابو الفرج 399 ص ب .
( 6 ) -Bar Hebraeus 413 f .؛ ابو الفرج 400 ص ب .
( 7 ) - جوينى ج 1 : 214 ص ب . - ر ك :Bretschneider , Med . Res . I 58( 8 ) - جوينى ج 3 : 33 ص ب .
( 9 ) - ر ك :
رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 65 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 308 ، حاشيهء 108 : ولدى 11 ص ب .