كند . جوزجانى كه مسلمانى بسيار متدين بود طرز رفتار منكو را آنچنان مساعد يافت ، كه وقتى شنيد منكو « تشهد را بر زبان رانده است » « 1 » ، اين خبر را باور كرد .
اينكه مسيحيان نيز گاهگاه پنداشتهاند ، كه منكو مسيحى است ، نشان مىدهد ، كه وى تا چه اندازه بىطرفانه با اديان مختلف روبرو مىشده است . چون ايدى قوت پادشاه قبيلهء ايغور مىخواست در شوال 657 گروهى از پيروان محمد ( ص ) را در بشبليغ به قتل برساند ، منكو از آنان حمايت كرد . منكو نهتنها از اين قتل عام جلوگيرى كرد ، بلكه در همان هنگام فرمان قتل ايدىقوت را هم داد « 2 » . تعقيب اسماعيليان را ، كه پس از سقوط الموت انجام شد « 3 » ، نبايد يك عمل دشمنانه برضد مسلمانان دانست ، چه آنان خود نيز از اين كار خوشحال بودهاند .
پايهگذارى سلطنت ايلخانان در طى دهها سال در رابطهء اسلام با دولت مؤثر بود .
از يكسو جنگ با خليفه ، كه هلاكو وى را از نظر مذهبى بسيار خطرناك مىدانست « 4 » ، و از سوى ديگر گرويدن اين فرمانروا و قاآن به دين بودا ، موجب شد كه بزرگان مغول تقريبا يكسره رويهاى خصمانه در برابر مسلمانان پيش گيرند . قوبيلاى منع گردن - زدن گوسفند را تأييد كرد « 5 » ، و اباقا صرفا به خاطر دشمنى با اسلام ، جوينى وزير را به خوردن گوشت خوك وادار نمود « 6 » .
ايلخانان نمىتوانستند اميدوار باشند ، كه با اين اعمال و نيز بستن مساجد و ضبط اموال آن و حتى فشار فكرى پايهء اسلام را در ايران متزلزل كنند ، اما سياست آنان امكان اشاعهء تعاليم پيامبر اسلام را در ميان مغولان از بين برد . باوجود تمام اين بحرانها ، ظاهرا وقتى كار به نبرد خونين كشيده است ، كه ساكنان مسلمان قلمرو ايلخانان شتابزده به متجاوزان مصرى پيوستهاند « 7 » .
هامش
( 1 ) - جوزجانى 411 .
( 2 ) - جوينى ج 3 : 25 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 304 ص ب ؛ مستوفى 577 ؛ ميرخواند ج 5 : 56 .
( 3 ) - ابو الفرج 465 .
( 4 ) - وصاف / هامر ج 1 : 78 .
( 5 ) - ميرخواند ج 5 : 64 .
( 6 ) - وصاف / هامر ج 1 : 194 .
( 7 ) - از جمله به سال 1277 م . در قيصريه .