مسلمان مقروض وارث دارائى طلبكار شد ، و گذشته از آن هدايائى هم دريافت داشت « 1 » .
بدخواهى را كه مدعى بود ، چنگيز خان را به خواب ديده است ، و خان مغول از وى خواسته است ، پسرش اوكتاى را به نابود كردن مسلمانان تشويق كند ، به دستور اوكتاى قاآن بىگفتگو كشته شد « 2 » .
اما از سوى ديگر مغولان دست به كارهائى مىزدند ، كه لاجرم موجب تكدر خاطر مسلمانان مىشد . آنان از جمله در مسجد بخارا اسبهاى خود را بستند ، و براى آنكه جاى بيشترى به دست آورند ، نسخ خطى قرآن را از مسجد خارج كردند « 3 » ، و نيز در مرو و شهرهاى ديگر به ويرانى مساجد و مقابر پرداختند « 4 » . ممكن است كه اين اعمال اضطرارا و بدون دستور ما فوق و يا حتى بر خلاف آن انجام شده باشد ، با اين همه اثر بدى در مسلمانان باقى مىگذارد ، به اين ترتيب از آغاز غيرممكن بود ، كه ميان مسلمانان و مغولان رابطهء اعتمادآميز برقرار شود ، و حتى طرح تعاليم پيامبر اسلام نيز در محضر چنگيز خان « 5 » نمىتوانست اين وضع را تغيير دهد .
از آن گذشته برخى از دستورات دينى مسلمانان با جهانبينى مغولان سازگار نبود : مثلا مغولان دستور دادند ، كه گردن گوسفند را نبرند « 6 » ، بلكه هنگام كشتار آن را نخست خفه كنند . به اين سبب مسلمانان مدتى طولانى از خوردن گوشت گوسفند صرفنظر كردند . و نيز در مورد طهارت و وضو ميان آنان با مغولان ، كه آلوده كردن آب را ممنوع كرده بودند ، اختلاف بروز كرد « 7 » ، در اين مورد سرانجام دو دستهء مخالف سازش كردند . اوكتاى با خوى مداراجويش از متعصبانى ( برادرش نيز از آنان بود ) « 8 » كه
هامش
( 1 ) - جوينى ج 1 : 179 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 75 ص ب .
( 2 ) - جوينى ج 1 : 181 .
( 3 ) - جوينى ج 1 : 80 ؛ ميرخواند / يوبرت 111 .
( 4 ) - جوينى ج 1 : 127 .
( 5 ) - ميرخواند / يوبرت 167 ص ب .
( 6 ) - ميرخواند ج 5 : 43 .
( 7 ) - جوينى ج 1 :
161 ص ب ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 61 ؛ جوزجانى 381 ص ب ، 399 - 397 .
( 8 ) - وى احساس وظيفه مىكرد ، چه چنگيز خان او را مأمور اجراء قوانين خود كرده بود : جوينى ج 1 : 29 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 178 ؛ ابو الفرج 395 :Bar Hebraeus 410