مطالعه قرار مىدهيم ، كه علل مذهبى موجب واقعى پديد آمدن اين رابطه بوده است .
بدينگونه است ، كه ايلخانان مسيحيان ساكن قلمرو خود را چندين بار از آسيب حوادث مصون داشتند ، و نيز امكان آن به وجود آمد ، كه اروپائيان براى تبليغ دين مسيح به قلمرو ايلخانان مسافرت كنند ، و مدتى طولانى در آن سامان به سر برند . به هر حال از نظر كشورهاى مغربزمين موجبات دينى بودهاند ، كه اينگونه روابط را ايجاد مىكردهاند .
از سوى ديگر اگرچه به صلاح ايلخانان و شاهان مغربزمين بود ، كه در برابر مصر ، كه خان دشت قپچاق و فرمانرواى ماوراء النهر و نيز فرمانرواى سيسيل و فرمانرواى كاتالون اغلب با آن متحد مىشدند ، همداستان شوند ، اما اين همكارى سياسى هيچگاه تحقق نيافت . بدينگونه ناگزير بايد اين روابط را باتوجه به نتايج مشهود آن ، تنها از دريچهء دين مورد مطالعه قرار داد .
پيشروى مردم مغربزمين به سوى مشرق در ادوار مختلف يكسان صورت نگرفته است . بدينترتيب ديده مىشود ، كه متناوبا ايلخانان و پادشاهان مغربزمين در ايجاد روابط با طرف مقابل مىكوشيدند ، بىآنكه اين كوششها پيوسته همزمان با يكديگر باشد ؛ گوئى كه اروپائيان هربار كه نقشههاى خود را در شرق نقش بر آب مىديدند ، مدتى وقت صرف مىكردند ، تا بتوانند نيروى تازه براى مساعى جديد بيابند . بديهى است كه طرز فكر اشخاصى كه مأمور برقرارى روابط بودهاند ، در چگونگى آن روابط بسيار مؤثر بوده است . بايد دانست كه كوشش واقعى در اين زمينه از طرف مغربزمين به عمل مىآمد . به ندرت اتفاق افتاده است ، كه ايلخانان خود در برقرارى اتحاد با كشورهاى مغربزمين پيشقدم شوند ( مانند ارغون ) . در سالهاى 654 - 642 ، 681 - 672 ، 690 - 684 و 740 - 716 ه . ق . بيش از دورههاى ديگر براى برقرارى ارتباط با شاهان مغول ايران كوشش شده است . در دورههائى جز از آنچه گذشت ، مساعى غازان
تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: برتولد اشپولر
ص٢٢٩