اردبيل جلوگيرى به عمل آمد « 1 » .
غازان براى جبران خسارات وارده 5000 دينار در اختيار جاثليق كليساى نسطورى گذارد ؛ اما اين مبلغ ناچيز كافى نبود ، كه كليساهاى ويرانشده و مقر اسقفان را در بغداد ، مراغه ، تبريز و همدان « 2 » تعمير كنند . تنها قسمتى از اشياء چپاول شده را بازگرداندند « 3 » ، چه همانطور كه انتظار مىرفت ، بيشتر اين اشياء مفقود الاثر شده بود . اين خبر كه غازان طى فرمانى ترك يك دين و گرويدن به دين ديگر را ممنوع كرده است ، بىترديد ساختهء مسيحيان است « 4 » ؛ چه در موقعى كه گروههاى كثير به دين اسلام مىپيوستند ، صدور چنين فرمانى غيرممكن به نظر مىرسد . به احتمال قوى اين خبر را به آن جهت شايع كردند ، كه از تغيير دين مسيحيان جلوگيرى كنند ، و اين خبر به اين ترتيب وارد منابع تاريخى شده است .
صرفنظر از درخواستهاى جبلها و تكفور حاتم دوم ملاحظات ديگرى هم غازان را وادار به تغيير رويه كرده است . ايلخان متوجه گشت - بهخصوص پس از سقوط نوروز « 5 » - كه تنها تغيير سياست مذهبى مىتواند روابط او را با كشورهاى مغربزمين حفظ كند .
برقرارى آرامش و فرمان به اجراى دقيق قوانين صادره براى اين منظور بوده است .
چون گروهى در سال 696 ه . ق . در تبريز دست به تاراج كليسا زدند ، غازان فرمان مجازات آنان را صادر كرد « 6 » . ايلخان همچنين دستورى را كه پس از فتح دمشق در سال 699 ه . ق . صادر كرده بود ، و طبق آن مسيحيان و يهودانى كه جزيه مىپرداختند ، از هرگونه آسيبى مصون بودند ، به اعتبار خود باقى گذارد « 7 » . اين اقدامات ، و نيز تجاوز سپاهيان مغول به برخى از مساجد ، علاوه بر ايجاد اميد در مسيحيان مشرق زمين ، موجب
هامش
( 1 ) -Tasita 129( 2 ) -Tasita 127( 3 ) -Tasita 120( 4 ) -Tasita 111 f .( 5 ) -Kartlis chovreba I 430 f .معتقد است ، كه اين واقعه در سياست دينى غازان مؤثر بوده است .
( 6 ) - رشيد الدين / وين 266 ر .
( 7 ) - مفضل ج 2 : 664 ؛ مقريزى / كاترمر ج 2 :
2 ، 152 ، حاشيه .