به كار بردن كلمات « بسم اللّه » در آغاز كتب و مكتوبات « 1 » بيشتر جنبهء ظاهرى داشت ، چه بىشك نويسندگان ايرانى ، كه مسلمان بودند ، خود اين كلمات را در سرآغاز نوشته - هايشان قرار مىدادند . اما در اين هنگام داود پنجم پادشاه گرجستان نيز كه در سال 1296 م . عبارات مذهبى مسيحى را بر روى سكههاى خود نقش كرده بود « 2 » ، ناگزير « بسم اللّه » را نقش نمود « 3 » .
در تحت اين شرائط غازان جديد الاسلام خود را محق مىديد ، سلاطين مصر را به خاطر انحرافشان از تعاليم اسلامى سرزنش كند « 4 » . اگرچه در اين موقع در حين فتح دمشق از جانب سپاهيان ايلخان به مساجد تجاوزاتى شد « 5 » ، اما اين تجاوزات منحصرا جنبهء محلى و خودكامگى داشت ، با اينهمه صدمات وارد شده به مساجد مسيحيان را اميدوار ساخت ، كه وضع به نفع آنان تغيير كند ، و موجب شد ، كه در مغربزمين حملات غازان را به سوريه معلول احساسات ضداسلامى وى به حساب آورند .
اما اسلام در ايران به شكل واحد نبود ، و غازان پس از تشرفش به اين دين نيز مجبور بود از گروهى معين جانبدارى كند . و چون وى به مكتب فقه حنفى پيوست « 6 » ، لذا پيروان اين مكتب را در برابر مكاتب سهگانهء ديگر تقويت مىكرد . اما اختلاف ميان اين مكاتب چون اهل سنت و شيعيان عميق نبود . ايلخانان از اين اختلاف نيز مصون نماندند .
غازان مىكوشيد ، تا حسن نيت خود را نسبت به شيعيان ثابت كند ، و لذا به زيارت مرقد حضرت على و امام حسين رفت « 7 » . روايت شده است ، كه به دستور غازان سكههائى
هامش
( 1 ) - وصاف / بمبئى 325 .
( 2 ) -Frahn , Il - chan , S . 510 ; Turk . Kat . III , Nr . 44 , S . 45( 3 ) - رشيد الدين / وين 310 ر .
( 4 ) - مفضل ج 2 : 641 ؛ مقريزى / كاترمر ج 2 : 2 ، 151 ص ب .
( 5 ) - مقريزى / كاترمر ج 2 : 2 ، 159 .
( 6 ) - وصاف / هامر ج 1 : 8 ؛ وصاف / بمبئى 316 .
( 7 ) - رشيد الدين / وين 266 چ ؛ ميرخواند ج 5 : 123 .