بدان كه مال زكات موجب دردسر و آزار دل خواهد بود . منظور از فقرا ، فقراى مهاجرند كه از مردم چيزى مطالبه نمىكردند و منظور از مساكين كسانى هستند كه به روزگار پيامبر ( ص ) در صفّه مسجد زندگى مىكردند . به عاملان زكات هم به ميزان مخارج آنها و هزينهء سفرشان پرداخت مىشده است و موضوع « مؤلَّفة قُلوبُهُم » در اين روزگار ( زمان واقدى ) معمول نيست ولى پيامبر ( ص ) به اقوامى مىدادند كه دلهاى آنها را نسبت به اسلام مايل فرمايد . منظور از مكاتب ، بردگانى هستند كه قرارداد آزادى خود را با صاحب خويش نوشتهاند و هم در مورد وامداران و مجاهدان و دور افتادگان از شهر و ديار خود پرداخت مىشده است . در مورد اخير به دور افتادگان كمك مىشده و مركوب براى آنها فراهم مىكردهاند اگر چه در ديار خود ثروتمند هم بودهاند . در مورد صدقات توجه كامل مىشده و اگر نيازمندان و فقرا از يكى از طبقات مذكور بودهاند به آنها پرداخت مىشده است .
وَ مِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ الله لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ 9 : 61 - بعضى از منافقان آنانى هستند كه همواره رسول خدا را آزار مىدهند و مىگويند ساده دل و زود باور است ، بگو زود باورى من خيرى براى شماست ، رسول به خدا ايمان آورده و به مؤمنان اطمينان دارد و براى مؤمنان شما رحمت الهى است و براى آنها كه پيامبر ( ص ) را آزار مىدهند عذاب دردناك مهياست . [ 1 ] منظور از گروه آزار دهندهء رسول خدا ( ص ) ابن نبتل و امثال اوست .
يَحْلِفُونَ بِاللّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَ الله وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كانُوا مُؤْمِنِينَ ، أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ من يُحادِدِ الله وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فِيها ذلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ ، يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما في قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ الله مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ ، وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّهِ وَ آياتِهِ وَ رَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ ، لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ 9 : 62 - 66 - به خدا سوگند مىخورند براى شما تا شما را خشنود كنند و حال آنكه خدا و رسولش سزاوارتر براى خشنود كردنند اگر ايشان مؤمنند ، مگر منافقان نمىدانند كه هر كس با خدا و رسولش ستيزه كند آتش دوزخ كيفر جاودانى اوست و اين ذلت و خوارى بزرگ است ، منافقان از آن بترسند كه سورهيى فرستاده شود كه آنچه را در دل ايشان است آشكار سازد ، بگو اكنون مسخره كنيد ، خدا آنچه را كه مىترسيد ظاهر خواهد ساخت ، و اگر از ايشان بپرسى گويند كه ما به مزاح و شوخى سخن گفتيم بگو آيا به خدا و آيات و رسول او مسخره مىكنيد ، بهانه نياوريد ، كه شما بعد از ايمانتان كافر شديد اگر از برخى از شما
هامش
[ 1 ] سورهء 9 ، آيهء 60 .