وَ مِنْهُمْ من عاهَدَ الله لَئِنْ آتانا من فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَكُونَنَّ من الصّالِحِينَ ، فَلَمّا آتاهُمْ من فَضْلِهِ بَخِلُوا به وَ تَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ ، فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً في قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِما أَخْلَفُوا الله ما وَعَدُوهُ وَ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ 9 : 75 - 77 - برخى از ايشان با خدا عهد بستند كه اگر نعمت و بهرهيى از فضل او نصيب ما گردد البته پيامبر را تصديق مىكنيم ( صدقه مىدهيم ) و از نيكان خواهيم شد ، و چون خداوند از فضل خود به آنها بخشيد بخل ورزيدند و از دين روى برگرداندند و از حق اعراض كردند ، در نتيجه خداوند در دل آنها نفاق افكند تا آنگاه كه پيش وى بازگردند به مناسبت خلف وعدهيى كه انجام دادند و دروغهايى كه مىگويند . [ 1 ] اين آيات دربارهء ثعلبة بن حاطب نازل شده است كه مردى نيازمند بود و چيزى نداشت كه صدقه بدهد و مىگفت : به خدا قسم اگر خداوند از فضل خود چيزى به من دهد صدقه خواهم داد و از نيكان خواهم شد . اتفاقا خونبهايى به مبلغ دوازده هزار درهم به او رسيد اما او نه صدقه داد و نه از نيكان شد .
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ من الْمُؤْمِنِينَ في الصَّدَقاتِ وَ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ الله مِنْهُمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ 9 : 79 - آنهايى كه مسخره مىكنند صدقه دهندگان از مؤمنان را كه صدقات مستحبى مىدهند و آنهايى را كه از دادن اندك چيزى كه مقدورشان بوده در راه خدا مضايقه نمىكنند ، خداوند آنها را مسخره مىكند و براى آنهاست عذابى دردناك . [ 2 ] گويند ، زيد بن اسلم عجلانى صدقهيى از مال خود آورد ، معتب بن قشير و عبد الله بن نبتل گفتند او ريا كارى مىكند . علبة بن زيد حارثى هم متوجه شد كه پيامبر ( ص ) سخت گرسنهاند ، لذا پيش مردى يهودى رفت و گفت : امروز براى تو كار مىكنم و با طناب آب مىكشم مشروط بر اينكه يك كيلو خرماى تازه و خوب كه خشك و فاسد نباشد به من بدهى . يهودى پذيرفت و علبه تا عصر با او كار كرد و خرما را گرفت و به حضور پيامبر ( ص ) آورد . عبد الله بن نبتل شروع به حرف زدن كرد و گفت : ببينيد چكار مىكند ، خداوند چنين نمىخواهد ، مگر خدا از او بى نياز نيست ؟ و اين آيه در آن مورد نازل شده است . اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ الله لَهُمْ . . . 9 : 80 - آمرزش خواه مر ايشان را يا آمرزش مخواه اگر آمرزش خواهى براى ايشان هفتاد مرتبه خداى هرگز ايشان را نخواهد آمرزيد . . . [ 3 ] اين آيه دربارهء نماز ميت گزاردن بر ابن ابىّ نازل شده كه پيامبر ( ص ) فرموده بود : اگر با بيش از هفتاد بار استغفار آمرزيده شود ، اين كار را مىكنم و من در اين مورد مختارم .
فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ الله وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في سَبِيلِ الله وَ 9 : 81
هامش
[ 1 ] سورهء 9 ، آيهء 75 تا 77 .
[ 2 ] سورهء 9 ، آيهء 79 .
[ 3 ] سورهء 9 ، آيهء 80 .