كه از شمايند و آنها از شما نيستند و لكن ايشان قومى هستند كه مىترسند . [ 1 ] منظور بزرگان و ثروتمندان منافقين است چون ابن ابىّ و جدّ بن قيس و خويشاوندان آنها كه پيش پيامبر ( ص ) مىآمدند و سوگند مىخوردند كه همراه و با او هستند و چون بيرون مىرفتند پيمان - شكنى مىكردند و به واسطهء قلّت خود ميان مسلمانان مىترسيدند كه كشته شوند .
لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغاراتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَ هُمْ يَجْمَحُونَ ، وَ مِنْهُمْ من يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ يَسْخَطُونَ ، وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا الله سَيُؤْتِينَا الله من فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّا إِلَى الله راغِبُونَ 9 : 57 - 59 - اگر بيابند پناهگاهى يا غارى يا جايى كه گريزگاه باشد شتابان مىگريزند ، بعضى از آن منافقان ترا در تقسيم صدقات عيب مىگيرند و اگر داده شوند از آن ، از تو خشنود مىشوند و اگر داده نشوند از تو خشمناك گردند ، و اگر ايشان راضى بودند به آنچه خدا و رسول خدا به ايشان عطا كرده است و مىگفتند كه خداى ما را بسنده است به زودى خدا و رسولش از فضل خود به ما عنايت خواهند كرد و ما تنها به خدا مشتاقيم ، بهتر بود . [ 2 ] در آيهء اول منظور اين است كه اگر اين منافقان قدرت جنگ مىداشتند و اگر جماعتى را پيدا مىكردند كه مىتوانستند به آنها بپيوندند شتابان اين كار را مىكردند .
آيهء دوم در مورد ثعلبة بن حاطب نازل شده است كه مىگفته است : محمد صدقات را به هر كس كه مىخواهد مىدهد ! و در آن مورد منافقانه اعتراض مىكرده است . بعدا به حضور پيامبر آمده و رسول خدا به او چيزى داده است و او خشنود شده است . بار ديگرى آمده و رسول خدا ( ص ) چيزى به او نداده و خشمگين شده است ، در آيهء سوم مىفرمايد چه بهتر بود كه اگر به اينها پيامبر چيزى نمىداد يا كمتر مىداد ، اعتراض نمىكردند و مىگفتند خداوند به فضل خود به ما روزى خواهد كرد و چون براى پيامبر ( ص ) مالى برسد به ما عطا خواهد كرد .
إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ في الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ في سَبِيلِ الله وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً من الله وَ الله عَلِيمٌ حَكِيمٌ 9 : 60 - هر آينه صدقات مر درويشان راست ، و مر بيچارگان را ، و مر عاملان را و مهتران عرب دل گرم كردگان را ، و مكاتبان را ، و وام داران را ، و غازيان را و غريبان را فريضه كرده از پروردگار و خداى تعالى داناست و صواب كار . [ 3 ] روايت شده است كه فقيرى از رسول خدا سؤال كرد و رسول خدا ( ص ) فرمود : خداوند صدقات را مخصوص هيچ فرشتهء مقرب و پيامبر مرسلى قرار نداده است و آن را ويژهء هشت طبقه قرار داده است و اگر تو در يكى از آن طبقات باشى به تو مىدهم ، و اگر ثروتمند باشى
هامش
[ 1 ] سورهء 9 ، آيهء 55 .
[ 2 ] سورهء 9 ، آيات 56 تا 58 .
[ 3 ] سورهء 9 ، آيهء 59 .