چون پيامبر ( ص ) صحبت فرمود و آنها را صدا زد و به محض اينكه مسلمانها آن حضرت را شناختند ، گويى هيچ مصيبتى به ايشان نرسيده بود .
در اين حالت هم شيطان از وسوسه كردن و اندوهگين كردن مسلمانان خوددارى نكرد ، آنها چون ديدند كه دشمن از آنها دور است ، به فكر شهيدان خود افتادند . رافع بن خديج مىگويد : من كنار ابو مسعود انصارى بودم ، او خويشاوندان خود را ، كه كشته شده بودند ، ياد مىكرد و دربارهء آنها مىپرسيد ، خبر مرگ مردانى مانند سعد بن ربيع و خارجة بن زهير را مىداد ، إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَيْهِ راجِعُونَ 2 : 156 مىگفت و براى آنها طلب رحمت و آمرزش مىكرد ، مسلمانان از يك ديگر دربارهء دوستان صميمى خود مىپرسيدند و به يك ديگر خبر مىدادند . در چنين حالى ، براى اينكه اندوه آنها از ميان برود ، خداوند متعال دشمن را بر گرداند و آنها ناگاه دشمن را بر فراز كوه و بالاتر از خود ديدند ، سپاهيان دشمن سر رسيدند و آنها گفتگوى خود را فراموش كردند ، پيامبر ( ص ) ما را به جنگ فرا خواند و من مىديدم كه فلان و به همان در پهنه كوه مىدويدند . عمر مىگفت :
همين كه شيطان فرياد كشيد « محمد كشته شد » من مانند ماده بز كوهى آهنگ كوه كردم و از آن بالا رفتم و به پيامبر ( ص ) رسيدم كه مىفرمود : وَ ما مُحَمَّدٌ إِلّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ من قَبْلِهِ الرُّسُلُ . . . 3 : 144 [ 1 ] - محمد جز پيامبرى نيست كه پيش از او هم پيامبران بودند و گذشتند . ابو سفيان در كوهپايه و بالاتر از ما بود ، پس پيامبر ( ص ) فرمود : حق ايشان نيست كه بالاتر و برتر از ما باشند ! پس آنها پراكنده شدند .
ابو اسيد ساعدى مىگويد : پيش از اينكه خواب بر ما غلبه كند ، چنان حالت تسليمى داشتيم و چنان اندوهى بر ما چيره بود كه هر كس قصد ما مىكرد تسليم مىشديم ، اما چون خواب ما را فرا گرفت و اندكى خوابيديم ، دو مرتبه سپرها شاخ بشاخ شد ، چنان كه گويى هيچ ترس و وحشتى نبوده است .
طلحة بن عبيد الله هم مىگويد : خواب ما را در ربود و دوباره سپرها درگير شدند .
زبير بن عوام هم مىگويد : خواب ما را در ربود و دوباره سپرها درگير شدند .
زبير بن عوام هم مىگويد : چنان ما را خواب گرفت كه هيچ كس از ما نبود كه چانهاش بر روى سينهاش نيفتاده باشد ، تا اينكه دوباره سپرها درگير شد ، من همچنان كه ميان خواب و بيدارى بودم ، شنيدم كه معتّب بن قشير مىگويد : لَوْ كانَ لَنا من الْأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا 3 : 154 [ 2 ] - اگر براى ما فرمان مىبود ، به فرمان ما رفتار مىشد ، در اينجا كشته نمىشديم . كه در همين هنگام خداوند متعال اين آيه را نازل فرمود .
هامش
[ 1 ] بخشى از آيهء 143 ، سورهء 3 ، آل عمران .
[ 2 ] بخشى از آيهء 154 ، سورهء 3 ، آل عمران .