درحالىكه در اجتماع مأمورى همان تصرف در ملك غير نماز بود و همان نماز ، تصرف محسوب مىشد .
با اين توضيحات مقدمه دوم ما هم معلوم مىشود و آن اينكه در عنوان اين بحث كه گفته شد « اجتماع امر و نهى در شىء واحد » ، منظور از كلمه « واحد » ، يعنى مصداق واحد و فعل واحد يا وجود واحد . يعنى آيا ممكن است كه در يك فعل واحد خارجى دو عنوان متضاد جمع شوند ؟ بهطورىكه آن فعل واحد هم از مصاديق مأمور به باشد و هم از افراد منهى عنه ؟
و بنابراين اجتماع موردى از محل بحث ما خارج مىشود چرا كه آن فردى كه هم نماز مىخواند و هم به نامحرم نگاه مىكند عملا دو كار را انجام داده است نه يك فعل واحد را . كما اينكه وحدت مفهومى هم از بحث ما خارج خواهد بود مثلا به سجده براى خدا امر شده و از سجده براى بت نهى شده است ولى هيچگاه سجده للّه با سجده للصنم قابل جمع نيستند و نمىشود سجده واحدى را فرض كرد كه هم براى خدا باشد و هم براى بت . اما با اين حال مفهوم سجده يكى است و سجده براى خدا و سجده براى بت در مفهوم سجده بودن اتحاد دارند اگرچه در مصداق و مفهوم مقيدشان [ كه يكى مقيد به براى خدا بودن و ديگرى مقيد به براى بت بودن است ] متفاوتند .
عبارت كتاب چنين است :
اختلفت كلمات الاصوليين فى جواز اجتماع الامر و النهى فى شىء واحد اصولىها در مورد اجتماع امر و نهى در يك مورد واحد اختلاف نظر دارند و قبل بيان ادلة الطرفين نذكر امورا و قبل از بيان كردن دلايل
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٢٨٥