موضوعات و محتواى شمايل
كتاب شمايل داراى پنجاه و شش باب است . سى و دو باب آن در جلد اول و بيست و چهار باب آن در جلد دوم است . در جلد اول 206 حديث و در جلد دوم 187 حديث و در جمع داراى 393 حديث است و حدود ده حديث مكرر است ، كه در ابواب مختلف آمده است . در برخى از ابواب مانند باب عبادت رسول خدا صلى اللّه عليه و سلم ، احاديث بيشترى آمده است ، و در برخى ديگر كمتر است . و برخى از ابواب نظير باب روى بند بستن رسول خدا صلى اللّه عليه و سلم در شدت گرماى نيمروز فقط يك روايت دارد .
چهار باب دربارهء خصائص جسمى پيامبر صلى اللّه عليه و سلم است كه در آنها چگونگى چهره و رنگ پوست و مهر نبوت و موى و موهاى سپيد و طرز آراستن موهاى ايشان بررسى شده است و چهل و سه حديث را در بر دارد .
سه باب مربوط به چگونگى خضاب بستن و سرمه كشيدن و استعمال عطر و روغنهاى معطر است ، كه چهارده حديث را در بر دارد .
هفت باب در مورد لباس و كفش و دمپايى و عمامه و ردا و ازار و مهر و انگشترى آن حضرت است ، كه چهل و نه حديث را شامل است .
سه باب به بيان اسلحه پيامبر صلى اللّه عليه و سلم - شمشير ، زره ، مغفر - اختصاص دارد كه در آنها هشت حديث نقل شده است .
چهار باب به بيان چگونگى نشستن ، راه رفتن ، تكيه دادن به اشياء و تكيه دادن به اشخاص و به يارى آنان راه رفتن ، مطرح است ، كه يازده حديث را شامل است .
دوازده باب از كتاب دربارهء قدح ، بستر ، چگونگى خوابيدن ، خوردن ، آشاميدن ، خورشها ، آشاميدنىها ، نان ، ميوه ، چگونگى دست شستن آن حضرت پيش و پس از غذاست ، كه هفتاد و پنج حديث را در بر دارد .
ابواب ديگر كتاب به بيان گفتار ، خنده ، مزاح ، تواضع ، چگونگى اخلاق ، آزرم ، عبادت و نماز و روزههاى مستحبى ، گريستن ، نامها و القاب ، خون گرفتن و سختى زندگى رسول خدا صلى اللّه عليه و سلم و عمر ايشان و وفات و ميراث و سعادت ديدار آن حضرت در خواب است .
متذكر مىشود كه مطالب و احاديث اين ابواب به طور پراكنده در بسيارى از كتابهاى پيش از شمايل ترمذى و معاصر آن و پس از آن آمده است . به عنوان مثال با مراجعه به ابواب مختلف صحاح اهل سنت ، از جمله كتاب الجامع خود ترمذى و صحيح بخارى و