587
و ان يكن مصحوب ال ما نسقا * ففيه وجهان و رفع ينتقى
عاطفه ، حرف شرط ، فعل شرط مجزوم ناقص ، مضاف و مضاف اليه خبر مقدّم ، موصول اسم مؤخّر ، ماضى مجهول و نايب فاعل و الف اطلاق جمله صله ، جزائيه ، خبر مقدّم ، مبتداى مؤخّر جملهء اسميه محلا مجزوم جواب شرط ، عاطفه ، مبتدا ، مضارع مجهول و نايب فاعل جمله خبر .
و اگر باشد اسم محلّى به ال ، آن تابعى كه عطف نسق شده است ، پس در ( اعراب ) آن ، دو وجه ( رفع و نصب ) است و رفع دادن آن برگزيده شده است .
588
و ايّها مصحوب ال بعد صفة * يلزم بالرّفع لدى ذي المعرفة
استيناف ، لفظ آن مبتدا ، مضاف و مضاف اليه مفعول مقدّم و يا مبتداى ثانى ، ظرف مبنى بر ضمّ مقطوع از اضافه متعلّق به محذوف حال براى مفعول ، حال دوّم ، فعل و فاعل ، متعلّق به محذوف حال سوّم ، متعلّق به يلزم ، مضاف اليه ، مضاف اليه .
( لفظ ) ايّها لازم دارد در حالى كه مرفوع باشد ، اسم محلّى به ال را بعد از خودش به عنوان صفت ، نزد اشخاص داراى معرفت ( يعنى نحاة مانند يا ايّها الرّجل ) .
589
و اىّ هذا ايّها الّذي ورد * و وصف ايّ بسوى هذا يردّ
عاطفه ، لفظ ايّهذا مبتدا ، عطف به قبل به حذف عاطف ، فعل و فاعل جمله خبر ، عاطفه ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، متعلّق به وصف ، اسم اشاره مضاف اليه ، مضارع مجهول و نايب فاعل جمله خبر .
و ( صفت واقع شدن اسم اشاره و موصول براى اىّ در ندا يعنى ) ايّهذا و ايّها الذى ، ( در كلام عرب ) به كار رفته است و وصف اىّ به غير از اين ( سه مورد كه گذشت يعنى محلّى به ال و اسم اشاره و موصول ) ، ردّ مىشود .